Jan Dhan Inoperative Account Reactivate: ८९.५ लाख खाती बंद! तुमचं खातं चालू आहे का, आजच तपासा

Published On: October 14, 2026

Jan Dhan Inoperative Account Reactivate — ही बातमी प्रत्येक जन धन खातेदाराने वाचायला हवी. गेल्या आठवड्यात समोर आलेल्या सरकारी आकडेवारीनुसार खासगी बँकांमधील निष्क्रिय (inoperative) जन धन खात्यांची संख्या आता ८९.५ लाख वर पोहोचली आहे. म्हणजेच ८९.५ लाख खात्यांमध्ये गेल्या दोन वर्षांत एकही व्यवहार झालेला नाही. तुमचं खातंही या यादीत असेल तर सरकारची मदत, सबसिडी आणि DBT चे पैसे थांबू शकतात. खातं पुन्हा चालू करणं मात्र आता पूर्वीपेक्षा सोपं झालं आहे — RBI ने नवे नियम आणले आहेत. संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घेऊया.

+584

📢 अभी Join करें WhatsApp Group फ़्री ग्रुप में ज्वाइन करें!!

Join Now →

बातमी काय आहे? सरकारी आकडेवारीचे धक्कादायक आकडे

१२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, Mint ने तपासलेल्या सरकारी आकडेवारीतून खालील माहिती समोर आली:

खासगी बँकांतील निष्क्रिय जन धन खाती २३ सप्टेंबर २०२६ पर्यंत ८९.५ लाख (8.95 million) झाली.
एका वर्षात ही संख्या १०.६ लाखांनी (१३.४३%) वाढली.
HDFC बँक: निष्क्रिय खाती ५.३ लाखांवरून १०.३ लाख — म्हणजे ९४% वाढ.
Kotak Mahindra बँक: ३.९ लाखांवरून ६.२ लाख — ५९% वाढ.
ICICI बँक: ३४.६ लाख निष्क्रिय खाती — खासगी बँकांत सर्वाधिक; एकूण खात्यांपैकी ६२% खाती निष्क्रिय.
खासगी बँकांत निष्क्रिय खात्यांचं प्रमाण ३९% वरून ३६% पर्यंत घटले, पण खात्यांची संख्या मात्र वाढली — म्हणजे नव्याने उघडलेली खातीही दोन वर्षांच्या निष्क्रियतेच्या टप्प्यात जात आहेत.

ग्रँट थॉर्नटन भारतचे भागीदार विवेक अय्यर यांनी सांगितलं की, नुकत्याच झालेल्या नोंदणी मोहिमांतील खाती दोन वर्षांच्या निष्क्रियतेची मर्यादा ओलांडत आहेत — म्हणूनच ही संख्या वाढत आहे.

खातं ‘निष्क्रिय’ (Inoperative) म्हणजे काय?

RBI च्या नियमानुसार, ज्या बचत किंवा चालू खात्यात दोन वर्षांत (२४ महिने) ग्राहकाने स्वतःहून एकही व्यवहार केला नाही (पैसे जमा किंवा काढले नाहीत), ते खातं Inoperative / Dormant म्हणून वर्गीकृत होतं. लक्षात ठेवा:

बँकेने टाकलेलं व्याज किंवा service charge हा ‘व्यवहार’ मानला जात नाही — तुमच्याकडून स्वतःहून व्यवहार व्हायला हवा.
खातं निष्क्रिय झालं तरी पैसे सुरक्षित राहतात — बँक खातं बंद करत नाही, आणि व्याजही मिळत राहतं.
पण खात्यातून पैसे काढता येत नाहीत, नवीन DBT पैसे अडकू शकतात आणि विमा/ओव्हरड्राफ्टसारख्या सुविधा थांबतात.
खातं पुन्हा चालू करण्यासाठी बँक कोणतेही शुल्क घेऊ शकत नाही — हे RBI चे स्पष्ट निर्देश आहेत.

जन धन खातेदारांसाठी हा इशारा का गंभीर आहे?

प्रधानमंत्री जन धन योजना (PMJDY) ही जगातील सर्वात मोठ्या आर्थिक समावेशन योजनांपैकी एक आहे — ५९ कोटींहून अधिक खाती आणि ₹३.१७ लाख कोटींची ठेव. यापैकी बहुतेक खाती ग्रामीण भागात आणि महिलांच्या नावावर आहेत. या खात्यांतूनच:

लाडकी बहीण, PM Kisan, शिष्यवृत्ती यांसारख्या योजनांचे पैसे DBT ने जमा होतात
मोफत RuPay डेबिट कार्ड व त्यावरील ₹२ लाख अपघात विमा मिळतो
६ महिने खातं नीट चालवल्यावर ₹१०,००० ओव्हरड्राफ्ट सुविधा मिळते
६० वर्षांनंतर ₹३०,००० जीवन विमा लाभ उपलब्ध

खातं निष्क्रिय झालं तर DBT चा पैसा खात्यात जमा झाला तरी तुम्हाला तो काढता येत नाही — परिणामी कुटुंबाचा खर्च, शेतीचा खर्च अडकतो. म्हणून आजच खात्याची स्थिती तपासा.

खातं निष्क्रिय झालंय हे कसं ओळखाल?

बँकेच्या शाखेत / बँक मित्र (BC) कडे जाऊन खात्याची स्थिती विचारा.
ATM किंवा UPI अ‍ॅपवरून व्यवहार करून पहा — अयशस्वी झाल्यास शाखेशी संपर्क करा.
मोबाईल बँकिंग/नेटबँकिंगमध्ये खात्याची स्थिती (status) तपासा — काही बँका ‘Inoperative’ असं दाखवतात.
दोन वर्षांहून अधिक काळ खात्यातून पैसे काढले किंवा जमा केले नसतील तर खातं निष्क्रिय झालंय असं समजा.

खातं पुन्हा चालू करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया (RBI चे नवे सोपे नियम)

RBI ने जून २०२५ मध्ये KYC नियमांत सुधारणा करून खातं पुन्हा चालू करणं खूप सोपं केलं आहे:

लिखित अर्ज द्या: खातं पुन्हा चालू करण्यासाठी बँकेला साधा अर्ज द्या. यासाठी कोणतंही शुल्क नाही.
ताजे KYC कागदपत्रं द्या: आधार कार्ड आणि पत्ता पुरावा (उदा. मतदान ओळखपत्र, वीज बिल) सादर करा. माहितीत बदल नसेल तर self-declaration पुरेसा आहे.
व्हिडिओ KYC पर्याय: आता शाखेत न जाता व्हिडिओ-आधारित KYC (V-CIP) नेही खातं पुन्हा चालू करता येतं — हा नियम RBI ने विशेषतः निष्क्रिय खात्यांसाठी आणला आहे.
कोणत्याही शाखेत KYC: खातं ज्या शाखेत उघडलं तिथेच नव्हे, तर बँकेच्या कोणत्याही शाखेत KYC अपडेट करता येतं.
बँक मित्र (Business Correspondent): गावातील बँक मित्राकडूनही KYC अपडेटची सुविधा उपलब्ध आहे.
एक व्यवहार करा: KYC पूर्ण झाल्यावर खात्यात पैसे जमा करा किंवा काढा — एक ग्राहक-प्रेरित व्यवहार झाल्यावर खातं पूर्णपणे सक्रिय होतं.

महत्त्वाचं: कमी-जोखीम (low-risk) ग्राहकांना KYC अपडेटसाठी पुरेशी मुदत दिली जाते आणि या काळात व्यवहार चालू राहतात. KYC न केल्यास मात्र खातं कायम निष्क्रिय राहू शकतं.

१० वर्षांचा Re-KYC टप्पा — बँका का फोन/मेसेज करत आहेत?

जन धन योजना २८ ऑगस्ट २०१४ रोजी सुरू झाली, त्यामुळे बहुतांश खात्यांना आता १० वर्षं पूर्ण झाली आहेत. RBI च्या नियमानुसार कमी-जोखीम ग्राहकांचं KYC दर १० वर्षांनी अपडेट करणं बंधनकारक आहे. म्हणूनच:

RBI आणि केंद्र सरकारने बँकांना जन धन खात्यांचं Re-KYC करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
बँका मोहिमा राबवून ग्राहकांना ओळखपत्र व पत्ता पुरावा अपडेट करायला सांगत आहेत.
हे KYC वेळेत न केल्यास खातं निष्क्रिय होण्याचा किंवा सुविधा थांबण्याचा धोका आहे.

तुम्हाला बँकेकडून KYC संदर्भात फोन किंवा मेसेज आला असेल तर तो फसवणुकीचा नसल्याची खात्री करून (बँकेच्या अधिकृत नंबरवरूनच संपर्क साधून) आवश्यक कागदपत्रं द्या.

निष्क्रिय खातं टाळण्यासाठी ५ सोप्या सवयी

दर काही महिन्यांनी एक छोटा व्यवहार करा — ₹१०० जमा किंवा काढा, किंवा UPI ने पेमेंट करा.
DBT पैसे खात्यातच येत असल्याची खात्री करा — आधार-सीडिंग तपासा.
मोबाईल नंबर आणि पत्ता अपडेट ठेवा — बँकेला कळवा.
RuPay कार्ड सक्रिय वापरा — ATM मधून अधूनमधून पैसे काढा.
KYC कागदपत्रं नेहमी अद्ययावत ठेवा — बँकेच्या सूचनेला विलंब न लावता प्रतिसाद द्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: माझं जन धन खातं निष्क्रिय झालं तर माझे पैसे बुडतात का?
उत्तर: नाही. पैसे पूर्णपणे सुरक्षित राहतात आणि त्यावर व्याजही मिळत राहतं. बँक खातं बंद करत नाही. फक्त पैसे काढण्यासाठी KYC करून खातं पुन्हा चालू करावं लागतं.

प्रश्न २: खातं पुन्हा चालू करण्यासाठी बँक शुल्क घेऊ शकते का?
उत्तर: नाही. RBI च्या स्पष्ट निर्देशांनुसार निष्क्रिय खातं पुन्हा चालू करण्यासाठी बँक कोणतंही शुल्क आकारू शकत नाही.

प्रश्न ३: शाखेत न जाता खातं चालू करता येईल का?
उत्तर: होय. RBI ने व्हिडिओ KYC (V-CIP) ला परवानगी दिली आहे. तसेच बँकेच्या कोणत्याही शाखेत किंवा गावातील बँक मित्राकडे KYC अपडेट करता येतं.

प्रश्न ४: खातं किती काळ न वापरल्यास निष्क्रिय होतं?
उत्तर: ग्राहकाकडून स्वतःहून कोणताही व्यवहार न झाल्यास २ वर्षांनंतर (२४ महिने) खातं निष्क्रिय (Inoperative/Dormant) म्हणून वर्गीकृत होतं. बँकेने टाकलेलं व्याज यात मोजलं जात नाही.

प्रश्न ५: निष्क्रिय खात्यात DBT चे पैसे जमा होतात का?
उत्तर: पैसे जमा होऊ शकतात, पण KYC करून खातं पुन्हा सक्रिय केल्याशिवाय ते काढता येत नाहीत. म्हणून DBT थांबण्याआधीच खातं चालू करा.

प्रश्न ६: KYC अपडेटसाठी कोणती कागदपत्रं लागतात?
उत्तर: आधार कार्ड (ओळख पुरावा) आणि पत्ता पुरावा (मतदान ओळखपत्र, वीज बिल, रेशन कार्ड इ.). माहितीत बदल नसेल तर self-declaration फॉर्म पुरेसा असतो.

स्रोत: Mint (सरकारी आकडेवारी, १२ ऑक्टोबर २०२६), RBI KYC सुधारणा मार्गदर्शक तत्त्वे (जून २०२५).