PMJJBY PMSBY Claim Process: नॉमिनीला मिळणार ₹2 लाख! बँक खात्यातील विमा दावा कसा करावा — संपूर्ण प्रक्रिया

Published On: October 13, 2026

PMJJBY PMSBY claim process — संपूर्ण माहिती एकाच ठिकाणी

PMJJBY PMSBY claim process बद्दल संपूर्ण माहिती जाणून घेण्याआधी एक महत्त्वाची ताजी बातमी. केंद्र सरकारच्या वित्तीय सेवा विभागाने देशातील सर्व बँकांना आदेश दिले आहेत की, जनसुरक्षा विमा योजनांखालील (PMJJBY आणि PMSBY) विमा दाव्यांची पात्रता आणि प्रक्रिया याबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता वाढवावी, जेणेकरून विमाधारकाच्या निधनानंतर नॉमिनीला ₹2 लाखांपर्यंतची विमा रक्कम सहज मिळू शकेल. अनेक कुटुंबांना आपल्या नावावर विमा आहे हेच माहित नसल्यामुळे दावाच केला जात नाही. म्हणूनच या लेखात दावा नेमका कसा करायचा, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि पैसे कधी मिळतात, हे सर्व सोप्या मराठीत सांगितले आहे.

+584

📢 अभी Join करें WhatsApp Group फ़्री ग्रुप में ज्वाइन करें!!

Join Now →

ताजी बातमी: सरकारचा बँकांना थेट आदेश

6 ऑक्टोबर 2026 रोजी वित्तीय सेवा विभागाचे सचिव संजय लोहिया यांनी नवी दिल्लीत सर्व सार्वजनिक आणि मोठ्या खासगी बँकांच्या प्रमुखांसोबत आढावा बैठक घेतली. बैठकीत बँकांना तीन निर्देश देण्यात आले:

PMJJBY आणि PMSBY दाव्यांच्या पात्रतेबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता वाढवा, जेणेकरून निधनानंतर नॉमिनीला रक्कम मिळेल.
विम्याच्या दाव्यांसंबंधी तक्रारी विशेष काळजीपूर्वक हाताळा.
नवीन लाभार्थ्यांची नोंदणी जनसुरक्षा पोर्टलवरूनच करा — हे पोर्टल सर्व बँका आणि विमा कंपन्यांशी जोडले जाणार आहे.

PMJJBY म्हणजे काय?

प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना — विमाधारकाचा कोणत्याही कारणाने (आजार, नैसर्गिक मृत्यू किंवा अपघात) मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला ₹2 लाख मिळतात.

वयोमर्यादा: 18 ते 50 वर्षे
वार्षिक प्रीमियम: ₹436 (बँक खात्यातून 31 मे पूर्वी आपोआप कपात)
विमा कालावधी: 1 जून ते 31 मे (दरवर्षी नूतनीकरण)
विमा रक्कम: मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला ₹2,00,000
वैद्यकीय तपासणी: आवश्यक नाही

PMSBY म्हणजे काय?

प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना — अपघातामुळे मृत्यू किंवा पूर्ण अपंगत्व आल्यास ₹2 लाख, अंशतः अपंगत्व आल्यास ₹1 लाख मिळतात.

वयोमर्यादा: 18 ते 70 वर्षे
वार्षिक प्रीमियम: ₹20 (आधी ₹12 होता, 2022 मध्ये वाढला)
विमा कालावधी: 1 जून ते 31 मे (दरवर्षी नूतनीकरण)
अपघाती मृत्यू / पूर्ण अपंगत्व: ₹2,00,000
अंशतः अपंगत्व: ₹1,00,000

दोन्ही योजनांमधील फरक एका नजरेत

मुद्दा	PMJJBY	PMSBY
विम्याचा प्रकार	जीवन विमा	अपघात विमा
विमा रक्कम	₹2 लाख (कोणत्याही मृत्यूवर)	₹2 लाख (अपघाती मृत्यू/पूर्ण अपंगत्व)
वार्षिक प्रीमियम	₹436	₹20
वयोमर्यादा	18–50 वर्षे	18–70 वर्षे
दोन्ही एकत्र घेतल्यास	अपघाती मृत्यू झाल्यास नॉमिनीला दोन्ही योजनांतून एकूण ₹4 लाख मिळतात

नॉमिनीने विमा दावा कसा करावा? (स्टेप बाय स्टेप प्रक्रिया)

विमाधारकाचे निधन झाल्यानंतर नॉमिनीने पुढील पायऱ्या पाळाव्यात:

बँक शाखेत जा: ज्या खात्यातून प्रीमियम कपात होत होता, त्या शाखेत जाऊन दावा फॉर्म मागा.
फॉर्म भरा: PMJJBY साठी दावा फॉर्म + डिस्चार्ज रसीद, PMSBY साठी स्वतंत्र दावा फॉर्म भरा. फॉर्म शाखेत आणि jansuraksha.gov.in पोर्टलवर मिळतात.
कागदपत्रे जोडा: मृत्यू प्रमाणपत्र, नॉमिनीचे ओळखपत्र आणि बँक खात्याचा तपशील फॉर्मसोबत द्या.
बँक पाठवते विमा कंपनीकडे: बँक दावा फॉर्म संबंधित विमा कंपनीकडे पाठवते (PMJJBY साठी जीवन विमा, PMSBY साठी सामान्य विमा कंपनी).
रक्कम थेट खात्यात: दावा मंजूर झाल्यावर विम्याची रक्कम नॉमिनीच्या बँक खात्यात थेट जमा होते.

सरकारने बँकांना स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत की, दाव्यांच्या तक्रारी विशेष काळजीपूर्वक हाताळाव्यात. बँक दावा नाकारत असेल किंवा टाळाटाळ करत असेल, तर लेखी तक्रार करा आणि गरज पडल्यास बँकिंग लोकपालाकडे (Banking Ombudsman) दाद मागा.

दाव्यासाठी लागणारी कागदपत्रे

मृत्यू प्रमाणपत्र (Death Certificate) — मूळ प्रत
नॉमिनीचे आधार कार्ड / ओळखपत्र
नॉमिनीच्या बँक खात्याचा तपशील (पासबुक/खाते क्रमांक)
विमाधारकाच्या बँक खात्याचा तपशील (प्रीमियम कपात झाल्याचा पुरावा)
अपघाती मृत्यू असल्यास — FIR / पंचनामा / पोस्टमॉर्टेम अहवाल (PMSBY साठी आवश्यक)

हे ५ नियम लक्षात ठेवा, नाहीतर दावा अडकू शकतो

फक्त एकाच बँक खात्यातून विमा घ्या: दोन वेगवेगळ्या बँक खात्यांतून प्रीमियम कपात झाला, तर जास्तीचा प्रीमियम जप्त होतो आणि विमा संरक्षण फक्त ₹2 लाखांपर्यंतच राहते.
खाते सक्रिय ठेवा: प्रीमियमची रक्कम 31 मे पूर्वी खात्यातून आपोआप कपात होते. खात्यात पुरेशी रक्कम नसल्यास किंवा खाते निष्क्रिय (inoperative) झाल्यास विमा रद्द होऊ शकतो.
नॉमिनीचे नाव तपासा: विमा घेताना नॉमिनीचे नाव आणि माहिती बरोबर नोंदवली आहे का, हे बँकेत जाऊन तपासून घ्या.
दरवर्षी नूतनीकरण: दोन्ही योजना 1 जून ते 31 मे या कालावधीसाठी असतात; खात्यात रक्कम ठेवल्यास नूतनीकरण आपोआप होते.
KYC अद्ययावत ठेवा: आधार आणि मोबाईल नंबर बँक खात्याशी जोडलेले असावेत, जेणेकरून दाव्यावेळी अडचण येणार नाही.

खाते निष्क्रिय होण्याची भीती? ताजी आकडेवारी

12 ऑक्टोबर 2026 च्या सरकारी आकडेवारीनुसार, खासगी बँकांमधील निष्क्रिय जनधन खाती 89.5 लाखांवर पोहोचली आहेत (एका वर्षात 13.43% वाढ). सलग 2 वर्षे व्यवहार न झाल्यास खाते निष्क्रिय होते आणि प्रीमियम कपात अडकू शकते. त्यामुळे नियमित छोटे व्यवहार करत राहा आणि KYC अद्ययावत ठेवा.

विमा योजना कुठे नोंदवायची?

अजून विमा घेतलेला नसेल, तर जवळच्या बँक शाखेत किंवा बँक मित्रा (BC) केंद्रात जाऊन अर्ज करा. सरकारच्या नव्या निर्देशानुसार नवीन नोंदण्या जनसुरक्षा पोर्टलवरून केल्या जाणार आहेत. आधार कार्ड आणि बँक खात्याचा तपशील द्या; प्रीमियम दरवर्षी आपोआप कपात होईल.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न 1: दावा करण्यासाठी किती दिवसांची मुदत असते?
उत्तर: मृत्यूनंतर लवकरात लवकर बँकेत दावा सादर करावा. सरकारने बँकांना दाव्यांच्या तक्रारी विशेष काळजीपूर्वक हाताळण्याचे आदेश दिले आहेत.

प्रश्न 2: दोन्ही योजना घेतल्या असतील तर नॉमिनीला किती रक्कम मिळेल?
उत्तर: अपघाती मृत्यू झाल्यास PMJJBY मधून ₹2 लाख आणि PMSBY मधून ₹2 लाख — एकूण ₹4 लाख. नैसर्गिक मृत्यू झाल्यास फक्त PMJJBY मधून ₹2 लाख.

प्रश्न 3: प्रीमियम कपात झाली नाही तर विमा चालू राहतो का?
उत्तर: नाही. 31 मे पूर्वी खात्यात पुरेशी रक्कम नसल्यास नूतनीकरण होत नाही आणि विमा संरक्षण संपते.

प्रश्न 4: सर्पदंशाने मृत्यू झाल्यास PMSBY चा दावा मिळतो का?
उत्तर: होय. शेतात सर्पदंशासारखी अचानक, अनपेक्षित बाह्य घटना अपघाती मृत्यू म्हणून गणली जाते आणि ₹2 लाखांचा दावा मंजूर होतो.

प्रश्न 5: बँक दावा करण्यास टाळाटाळ करत असेल तर काय करावे?
उत्तर: बँकेकडे लेखी तक्रार द्या आणि तक्रार क्रमांक घ्या. समाधान न झाल्यास बँकिंग लोकपालाकडे (Banking Ombudsman) दाद मागा.

निष्कर्ष

PMJJBY आणि PMSBY या दोन योजना ग्रामीण कुटुंबांना वर्षाला अवघ्या ₹456 मध्ये (₹436 + ₹20) ₹4 लाखांपर्यंतचे संरक्षण देतात. सरकारने बँकांना दाव्यांबाबत जागरूकता वाढवण्याचे आदेश दिले आहेत — पण खरी जबाबदारी आपली आहे: विमा घेतला आहे का ते तपासा, नॉमिनीचे नाव बरोबर आहे का ते पहा, खाते सक्रिय ठेवा आणि ही माहिती गावातील प्रत्येक कुटुंबापर्यंत पोहोचवा. संकटाच्या वेळी हाच विमा कुटुंबाचा आधार ठरतो.

टीप: ही माहिती सरकारी योजना मार्गदर्शक तत्त्वे आणि ऑक्टोबर 2026 मधील अधिकृत घोषणांवर आधारित आहे. अर्ज करण्यापूर्वी जवळच्या बँक शाखेतून अद्ययावत माहिती नक्की घ्या.