PM Yashasvi Scholarship 2026 — महाराष्ट्रातील ओबीसी, ईबीसी आणि डीएनटी प्रवर्गातील लाखो विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाने शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी पीएम यशस्वी मॅट्रिकपूर्व व मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती योजनेच्या अर्ज प्रक्रियेत मोठा बदल केला आहे. आता या योजनेचे अर्ज केवळ केंद्र शासनाच्या राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टलवर म्हणजेच NSP पोर्टलवरूनच भरता येणार आहेत. अजून अर्ज केला नसेल तर हा लेख शेवटपर्यंत नक्की वाचा — एनएसपीवर अर्जाची अंतिम तारीख ३० नोव्हेंबर २०२६ आहे.
पीएम यशस्वी शिष्यवृत्ती योजना म्हणजे काय?
प्रधानमंत्री यशस्वी (Young Achievers Scholarship Award Scheme for Vibrant India) ही केंद्र शासनाची शिष्यवृत्ती योजना असून ती ओबीसी (इतर मागासवर्गीय), ईबीसी (आर्थिकदृष्ट्या मागासलेला प्रवर्ग) आणि डीएनटी (डिनोटिफाइड, नोमॅडिक आणि सेमी-नोमॅडिक जमाती) या प्रवर्गातील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी राबवली जाते. महाराष्ट्रात या योजनेची अंमलबजावणी इतर मागास बहुजन कल्याण विभागामार्फत केली जाते.
या योजनेअंतर्गत दोन मुख्य शिष्यवृत्ती आहेत — मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती (इयत्ता ९वी आणि १०वी) आणि मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (१०वी नंतरचे अभ्यासक्रम). शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट विद्यार्थ्याच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात डीबीटीने जमा केली जाते.
अर्ज प्रक्रियेतील मोठा बदल काय झाला?
यावर्षीपासून केंद्र शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, पीएम यशस्वी पूर्व-माध्यमिक आणि उत्तर-माध्यमिक शिष्यवृत्ती योजनेंतर्गत ओबीसी, ईबीसी आणि डीएनटी प्रवर्गातील पात्र विद्यार्थ्यांचे अर्ज आता केवळ राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल (NSP – scholarships.gov.in) वरूनच भरावे लागणार आहेत. यापूर्वी काही अर्ज महाडीबीटी पोर्टलवरूनही घेतले जात होते, पण आता हा पर्याय बंद झाला आहे. शाळा व महाविद्यालयांनी या सूचनांची काटेकोर अंमलबजावणी करावी, असे आवाहन विभागाने केले आहे.
कोण पात्र? — पात्रतेचे निकष
- प्रवर्ग: ओबीसी, ईबीसी किंवा डीएनटी (विमुक्त जाती, भटक्या जमाती) प्रवर्गातील विद्यार्थी.
- मॅट्रिकपूर्व: इयत्ता ९वी किंवा १०वीमध्ये शिकणारे विद्यार्थी आणि पालकांचे वार्षिक उत्पन्न २ लाख ५० हजार रुपयांपेक्षा कमी असावे.
- मॅट्रिकोत्तर: १०वी नंतरच्या अभ्यासक्रमात (११वी-१२वी, पदवी, पदविका, व्यावसायिक अभ्यासक्रम) प्रवेश घेतलेले विद्यार्थी आणि पालकांचे वार्षिक उत्पन्न २ लाख ५० हजार रुपयांपेक्षा कमी असावे.
- अधिवास: विद्यार्थी महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
- अनुशासन: विद्यार्थी नियमित (regular) अभ्यासक्रमात शिकत असावा; पत्रव्यवहार किंवा दूरस्थ शिक्षणातील अभ्यासक्रम सामान्यतः पात्र नाहीत.
- एकाच वेळी एक शिष्यवृत्ती: विद्यार्थी दुसऱ्या कोणत्याही केंद्र किंवा राज्य शिष्यवृत्तीचा लाभ घेत नसावा.
कोणत्या योजनेसाठी कोणत्या पोर्टलवर अर्ज करावा?
यावर्षी विविध योजनांचे अर्ज दोन पोर्टलवर विभागले आहेत — गोंधळ टाळण्यासाठी खालील तक्ता नीट पाहा:
- एनएसपी पोर्टल (scholarships.gov.in) — केवळ येथे: पीएम यशस्वी मॅट्रिकपूर्व शिष्यवृत्ती (ओबीसी, ईबीसी व डीएनटी — ९वी-१०वी); पीएम यशस्वी मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (ओबीसी, ईबीसी व डीएनटी — १०वीनंतरचे अभ्यासक्रम).
- महाडीबीटी २.० पोर्टलवर (नेहमीप्रमाणे): सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती (इयत्ता ५वी ते ८वीतील मुली, तसेच ९वी-१०वीतील उत्पन्न अडीच लाखांपेक्षा जास्त असलेल्या पालकांच्या मुली); राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज गुणवत्ता शिष्यवृत्ती (११वी-१२वीतील विजाभज व विमाप्र विद्यार्थी); निर्वाह भत्ता (वसतिगृहात राहणारे विजाभज/विमाप्र विद्यार्थी); व्यावसायिक प्रशिक्षण शुल्क व शिक्षण शुल्क-परिक्षा शुल्क प्रतिपूर्ती (फ्रीशिप); आयटीआयमधील विद्यार्थ्यांसाठी प्रशिक्षण शुल्क परतफेड; सैनिक शाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी देखभाल भत्ता; जिल्हा परिषद शाळांतील विजाभज/विमाप्र गुणवत्ता शिष्यवृत्ती.
- नूतनीकरण (Renewal): मागील वर्षी भारत सरकार शिष्यवृत्तीचा लाभ घेतलेल्या आणि त्याच संस्थेत पुढील वर्षात शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी नूतनीकरणाचे अर्ज महाडीबीटी २.० पोर्टलवर भरावेत.
पीएम यशस्वीचे नवीन अर्ज एनएसपीवर आणि नूतनीकरण महाडीबीटीवर — हा फरक लक्षात ठेवा.
महत्त्वाच्या तारखा — वेळापत्रक चुकवू नका
- ३० नोव्हेंबर २०२६: एनएसपी पोर्टलवर विद्यार्थी अर्ज नोंदणीची अंतिम तारीख.
- १५ डिसेंबर २०२६: शाळा व महाविद्यालय स्तरावर अर्ज पडताळणीची (verification) अंतिम तारीख.
त्यामुळे शेवटच्या दिवसाची वाट न पाहता लवकरात लवकर अर्ज पूर्ण करा आणि तुमच्या संस्थेच्या नोडल अधिकाऱ्यांकडे पडताळणीबाबत विचारणा करा.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड (विद्यार्थ्याचे आणि पालकांचे)
- जातीचे प्रमाणपत्र (ओबीसी/ईबीसी/डीएनटी)
- उत्पन्नाचे प्रमाणपत्र (तहसीलदार किंवा सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेले)
- अधिवास प्रमाणपत्र (डोमिसाइल)
- मागील परीक्षेची गुणपत्रिका
- बँक पासबुकची प्रत (आधार-संलग्न खाते आवश्यक)
- शाळा/महाविद्यालयाचे बोनाफाईड प्रमाणपत्र किंवा प्रवेश पावती
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो
एनएसपी पोर्टलवर अर्ज कसा करावा? — टप्प्याटप्प्याने मार्गदर्शन
१. सर्वप्रथम scholarships.gov.in या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या.
२. नवीन विद्यार्थी असाल तर ‘New Registration’ वर क्लिक करून OTR (One Time Registration) नोंदणी पूर्ण करा.
३. OTR क्रमांक आणि पासवर्ड वापरून लॉगिन करा.
४. शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ निवडून ‘PM-YASASVI Pre-Matric’ किंवा ‘PM-YASASVI Post-Matric’ (ओबीसी/ईबीसी/डीएनटी) ही योजना निवडा.
५. वैयक्तिक, शैक्षणिक आणि बँक खात्याची माहिती अचूक भरा — नावाची स्पेलिंग, जन्मतारीख आणि आधारमधील तपशील जुळले पाहिजेत.
६. कागदपत्रे विहित आकारात (सामान्यतः PDF २५६ KB पेक्षा कमी) अपलोड करा.
७. सर्व माहिती पुन्हा तपासून अर्ज सबमिट करा आणि अर्ज क्रमांकाची पावती जतन करून ठेवा.
८. अर्ज सबमिट केल्यानंतर तुमच्या शाळा/महाविद्यालयाच्या नोडल अधिकाऱ्यांना कळवा जेणेकरून ते वेळेत पडताळणी करतील.
अर्ज करताना टाळायच्या सामान्य चुका
- पीएम यशस्वीचा अर्ज चुकून महाडीबीटी पोर्टलवर भरणे — हा अर्ज ग्राह्य धरला जाणार नाही, एनएसपीवरच भरा.
- आधारशी न जोडलेले बँक खाते देणे — डीबीटीसाठी आधार-संलग्न खाते अनिवार्य आहे.
- नाव, जन्मतारीख किंवा गुणपत्रिकेतील तपशील चुकणे — पडताळणीत अर्ज बाद होतो.
- शाळेकडून पडताळणी झाली की नाही हे न तपासणे — एनएसपीवर अर्जाची स्थिती नियमित तपासा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: पीएम यशस्वी शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज कुठे करावा — एनएसपी की महाडीबीटी?
उत्तर: २०२६-२७ पासून पीएम यशस्वी मॅट्रिकपूर्व व मॅट्रिकोत्तरचे नवीन अर्ज केवळ एनएसपी पोर्टलवर (scholarships.gov.in) भरावे लागतात.
प्रश्न २: अर्ज करण्याची अंतिम तारीख कोणती?
उत्तर: विद्यार्थ्यांसाठी एनएसपीवर अर्ज नोंदणीची अंतिम तारीख ३० नोव्हेंबर २०२६ आहे; शाळा/महाविद्यालय पडताळणीसाठी १५ डिसेंबर २०२६ पर्यंत मुदत आहे.
प्रश्न ३: पालकांचे उत्पन्न अडीच लाखांपेक्षा जास्त असेल तर मुलींना कोणती शिष्यवृत्ती मिळेल?
उत्तर: इयत्ता ५वी ते ८वीतील मुली आणि ९वी-१०वीतील (उत्पन्न मर्यादेपलीकडील) मुलींसाठी सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती उपलब्ध असून तिचे अर्ज महाडीबीटी २.० पोर्टलवर भरावेत.
प्रश्न ४: मागील वर्षी शिष्यवृत्ती मिळाली होती, यावर्षी काय करावे?
उत्तर: त्याच संस्थेत पुढील वर्षात शिकत असाल तर नूतनीकरणाचा (renewal) अर्ज महाडीबीटी २.० पोर्टलवर भरा. नवीन योजनेसाठी मात्र एनएसपी वापरा.
प्रश्न ५: शिष्यवृत्तीचे पैसे खात्यात कधी जमा होतील?
उत्तर: शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट आधार-संलग्न बँक खात्यात डीबीटीने जमा होते. स्थिती एनएसपी पोर्टलवर किंवा PFMS वर तपासता येते.
प्रश्न ६: खासगी विनाअनुदानित शाळेत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना कोणता लाभ?
उत्तर: अशा शाळांतील विजाभज व विमाप्र बीपीएल विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण शुल्क व परीक्षा शुल्क योजनेचे अर्ज महाडीबीटी पोर्टलवर भरता येतात.
