Maharashtra Board Exam Fee Waiver 2027 हा दुष्काळग्रस्त भागातील विद्यार्थ्यांसाठी मोठा दिलासा आहे. राज्य सरकारने २५ सप्टेंबर २०२६ रोजी जारी केलेल्या शासन निर्णयानंतर (Government Resolution) महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (MSBSHSE) दुष्काळग्रस्त म्हणून घोषित केलेल्या तालुक्यांमधील १०वी (SSC) आणि १२वी (HSC) च्या विद्यार्थ्यांची बोर्ड परीक्षा फी पूर्णपणे माफ केली आहे. या निर्णयामुळे दुष्काळाच्या तडाख्यात सापडलेल्या शेतकरी कुटुंबांवरची आर्थिक ताण कमी होणार आहे.
लातूर जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार (PTI वृत्तसंस्था), केवळ लातूर जिल्ह्यातच तब्बल ८२,०७४ विद्यार्थ्यांना या फी माफीचा लाभ मिळणार आहे. शाळांच्या मुख्याध्यापकांना अशा विद्यार्थ्यांकडून परीक्षा फी घेऊ नका, अशी स्पष्ट सूचना शिक्षण विभागाने दिली आहे. फेब्रुवारी-मार्च २०२७ मध्ये होणाऱ्या बोर्ड परीक्षांसाठी हा लाभ लागू होईल.
कुणाला मिळणार हा लाभ?
राज्यातील ३५८ तालुक्यांपैकी २६५ तालुके दुष्काळग्रस्त म्हणून अधिकृतपणे घोषित करण्यात आले आहेत. या तालुक्यांमध्ये राहणारे किंवा तेथील शाळा-कनिष्ठ महाविद्यालयांत शिकणारे विद्यार्थी या फी माफीसाठी पात्र आहेत. पात्रता खालीलप्रमाणे आहे:
- इयत्ता १०वी (SSC) आणि १२वी (HSC) चे विद्यार्थी — जे फेब्रुवारी-मार्च २०२७ च्या परीक्षेला बसणार आहेत.
- विद्यार्थी दुष्काळग्रस्त म्हणून घोषित केलेल्या तालुक्यातील असावा किंवा तेथील शाळेत शिकत असावा.
- नियमित (regular) विद्यार्थी — शाळा/कनिष्ठ महाविद्यालयामार्फत ऑनलाइन अर्ज भरताना फी वसूल केली जाणार नाही.
- आधीच्या ‘आधी फी भरा, नंतर परतावा’ पद्धतीऐवजी आता आगाऊ (upfront) पूर्ण माफी देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
लातूर जिल्ह्यात ८२,०७४ विद्यार्थ्यांना थेट लाभ
लातूर जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण विभागाने जारी केलेल्या आदेशानुसार, संपूर्ण लातूर जिल्हा दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आला आहे. जिल्ह्यातील तालुकानिहाय लाभार्थी विद्यार्थ्यांची आकडेवारी अशी आहे:
- लातूर तालुका — ३१,२१४ विद्यार्थी
- उदगीर — ११,७०१ विद्यार्थी
- अहमदपूर — ८,६२२ विद्यार्थी
- निलंगा — ७,७९९ विद्यार्थी
- औसा — ७,४१५ विद्यार्थी
- चाकूर — ४,६९४ विद्यार्थी
- देवणी — ३,१९५ विद्यार्थी
- जळकोट — ३,१३४ विद्यार्थी
- रेणापूर — २,६७० विद्यार्थी
- शिरूर अनंतपाळ — १,६३० विद्यार्थी
यापैकी ४७,५५५ विद्यार्थी इयत्ता १०वीचे तर ३४,५१९ विद्यार्थी इयत्ता १२वीचे आहेत. तालुका शिक्षण अधिकाऱ्यांनी मुख्याध्यापकांना या विद्यार्थ्यांकडून परीक्षा फी वसूल करू नये, अशी लेखी सूचना दिली आहे.
लाभ कसा घ्यावा? पालकांनी हे लक्षात ठेवा
ही फी माफी थेट बँक खात्यात येणारी नाही — ती शाळेच्या माध्यमातून लागू होईल. प्रक्रिया अशी आहे:
- शाळेला माहिती द्या: तुमचा मुलगा/मुलगी दुष्काळग्रस्त तालुक्यातील असेल तर शाळेच्या कार्यालयात जाऊन याबद्दल माहिती द्या. २०२७ च्या बोर्ड परीक्षा अर्जात शाळेकडून विद्यार्थ्याला ‘शुल्क माफी’ (Fee Exempt) श्रेणीत नोंदवले जाईल.
- प्री-लिस्ट तपासा: अर्ज भरल्यानंतर शाळेकडून मिळणाऱ्या प्री-लिस्टमध्ये ‘Fee Amount’ शून्य किंवा ‘Waived as per GR’ असं नोंदवले आहे का, हे तपासा. चूक असल्यास तात्काळ मुख्याध्यापकांना कळवा.
- कागदपत्रे तयार ठेवा: आधार कार्ड (पत्त्यासह), रेशन कार्ड किंवा सरपंच/तहसीलदारांचे राहतीवास प्रमाणपत्र, आणि जमीन असल्यास ७/१२ उतारा (सतबारा) — काही शाळा मागू शकतात.
- तालुका यादीची खात्री करा: तुमचा तालुका दुष्काळग्रस्त यादीत आहे का, याची खात्री शाळा किंवा तहसील कार्यालयाकडून करा. विशेषतः जिल्ह्याच्या सीमा भागात शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी हे करणे गरजेचे आहे.
- नियमित अर्जाची अंतिम तारीख: बोर्ड परीक्षा अर्ज सामान्य शुल्कासह भरण्याची शेवटची तारीख ३१ ऑक्टोबर २०२६ आहे. त्यानंतर १ ते १५ नोव्हेंबरपर्यंत विलंब शुल्कासह आणि १६ ते ३० नोव्हेंबरपर्यंत अतिरिक्त विलंब शुल्कासह अर्ज करता येतो.
इतर दुष्काळ मदतीसह हा फायदा मिळणार
परीक्षा फी माफी हा राज्य सरकारच्या १२ कलमी मदत पॅकेजचा एक भाग आहे. दुष्काळग्रस्त तालुक्यातील शेतकरी कुटुंबांना खालील सवलतीही मिळत आहेत:
- शेतीचा महसूल (land revenue) पूर्णपणे माफ.
- शेती कर्जाच्या वसुलीला तात्काळ स्थगिती.
- कृषी पंपाच्या वीज बिलात सवलत (७.५ HP वरील पंपांसाठी चालू बिलात सूट; ७.५ HP पर्यंत आधीपासून माफी).
- रोजगार हमी योजनेतून ६,७२८ कोटी रुपयांच्या कामांना मंजुरी — ग्रामीण रोजगार निर्मिती.
- टँकरने पाणीपुरवठा, चारा उपलब्धता आणि कृषी पंपांचा वीज पुरवठा खंडित न करण्याचे आदेश.
बोर्ड परीक्षांच्या महत्वाच्या तारखा
| घटना | तारीख |
|---|---|
| १२वी (HSC) लेखी परीक्षा | ८ फेब्रुवारी ते १६ मार्च २०२७ |
| १२वी प्रॅक्टिकल/तोंडी परीक्षा | २० जानेवारी ते ६ फेब्रुवारी २०२७ |
| १०वी (SSC) लेखी परीक्षा | १५ फेब्रुवारी ते ११ मार्च २०२७ |
| १०वी प्रॅक्टिकल/तोंडी परीक्षा | २८ जानेवारी ते १३ फेब्रुवारी २०२७ |
| अर्जाची सामान्य शुल्कासह शेवटची तारीख | ३१ ऑक्टोबर २०२६ |
| विलंब शुल्कासह अर्ज | १ ते १५ नोव्हेंबर २०२६ |
| अतिरिक्त विलंब शुल्कासह अर्ज | १६ ते ३० नोव्हेंबर २०२६ |
| निकाल (अपेक्षित) | मे २०२७ |
विषयनिहाय सविस्तर वेळापत्रक नोव्हेंबर २०२६ मध्ये बोर्डाच्या mahahsscboard.in संकेतस्थळावर प्रसिद्ध होण्याची अपेक्षा आहे.
सामान्य प्रश्न (FAQ)
१. माझा मुलगा दुष्काळग्रस्त तालुक्यात शिकतो — फी भरावी लागेल का?
नाही. पात्र विद्यार्थ्यांकडून शाळा परीक्षा फी घेऊ शकत नाही. शिक्षण विभागाने मुख्याध्यापकांना फी न घेण्याची स्पष्ट सूचना दिली आहे. तरीही तुमच्या मुलाचा अर्ज ‘फी माफी’ श्रेणीत नोंदवला आहे का, हे शाळेत जाऊन तपासा.
२. मी आधीच फी भरली असेल तर?
सरकारने आता ‘आधी फी भरा, नंतर परतावा’ ही जुनी पद्धत बदलून आगाऊ माफी दिली आहे. जर तुम्ही फी भरली असेल तर शाळेच्या मुख्याध्यापकांशी संपर्क साधा आणि परताव्याबाबत लेखी विचारा.
३. माझा तालुका दुष्काळग्रस्त यादीत आहे का, हे कसं कळेल?
राज्यातील ३५८ पैकी २६५ तालुके दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आले आहेत. यादी शाळेत, तहसील कार्यालयात किंवा जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण विभागाकडे उपलब्ध आहे. शाळेच्या मुख्याध्यापकांकडे विचारणे हा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
४. खाजगी विद्यार्थी (फॉर्म क्र. १७) यांना हा लाभ मिळेल का?
हा निर्णय प्रामुख्याने नियमित विद्यार्थ्यांसाठी लागू आहे, ज्यांचे अर्ज शाळा/कनिष्ठ महाविद्यालयामार्फत भरले जातात. खाजगी उमेदवारांनी संबंधित विभागीय मंडळाकडे चौकशी करावी.
५. कनिष्ठ महाविद्यालयातील (११वी) विद्यार्थ्यांनाही फी माफी मिळेल का?
सध्या हा आदेश बोर्ड परीक्षा देणाऱ्या १०वी आणि १२वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. शासन निर्णयात शाळा-महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना परीक्षा फी सवलत जाहीर झाली असली तरी प्रत्यक्ष अंमलबजावणी SSC/HSC अर्जापासून सुरू झाली आहे. अधिक माहितीसाठी शाळेशी संपर्क साधा.
६. या निर्णयाची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?
राज्य सरकारचा २५ सप्टेंबर २०२६ चा शासन निर्णय, महाराष्ट्र राज्य मंडळाचे विभागीय कार्यालय आणि mahahsscboard.in या अधिकृत संकेतस्थळावर माहिती मिळेल. कोणत्याही संशयास्पद लिंकवर माहिती न टाकता थेट शाळेशी संपर्क साधा.
स्रोत: PTI वृत्तसंस्था अहवाल (careers360, careerindia, educationpost मार्फत), Times of India Education Times, महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या सूचना. बातमी १८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अद्ययावत.
