Student Aadhaar Update Maharashtra — राज्यातील सुमारे ५.५ लाख शाळकरी विद्यार्थ्यांचे आधार अपडेट अजून बाकी असल्याची माहिती समोर आली आहे. आधार अपडेट नसल्याने प्रवेश किंवा शिष्यवृत्तीसारख्या शासकीय लाभांपासून कोणीही वंचित राहणार नाही, अशी स्पष्ट खात्री शालेय शिक्षण विभागाने दिली आहे. शाळा आणि तालुका पातळीवर आधार नोंदणी व प्रमाणीकरणाची मोहीम सातत्याने सुरू आहे.
ग्रामीण भागातील हजारो पालकांच्या मनात एकच प्रश्न आहे — मुलाचे आधार कार्ड लहानपणी काढले, आता त्यात काही बदल करावे लागतात का? उत्तर होय आहे. मूल ५ वर्षांचे आणि नंतर १५ वर्षांचे झाल्यावर बायोमेट्रिक अपडेट करणे बंधनकारक आहे. हे अपडेट न केल्यास पुढे शिष्यवृत्तीची थेट रक्कम (DBT) खात्यात येणे, प्रवेश प्रक्रिया आणि परीक्षा नोंदणी यात अडचण येऊ शकते. तुमच्या मुलाचे आधार अपडेट झाले आहे का, आजच तपासा.
Student Aadhaar Update Maharashtra — ठळक माहिती
- किती विद्यार्थी बाकी: मे २०२६ पर्यंत १८ वर्षांपर्यंतच्या सुमारे ५.५ लाख विद्यार्थ्यांचे आधार अपडेट प्रलंबित (पीटीआय वृत्त)
- विभागाची खात्री: आधार अपडेट नसल्याने कोणत्याही विद्यार्थ्याला प्रवेश, शिष्यवृत्ती किंवा शासकीय लाभांपासून वंचित ठेवले जाणार नाही
- मोहीम कुठे सुरू: शाळा आणि तालुका पातळीवर आधार नोंदणी व प्रमाणीकरणाची मोहीम सुरूच आहे
- पालकांनी काय करावे: मुलाचे बायोमेट्रिक अपडेट (वय ५ व १५ वर्षी) झाले आहे का ते तपासून जवळच्या केंद्रात किंवा शाळेच्या शिबिरात अपडेट करावे
५.५ लाख आकडा नेमका काय सांगतो?
याचा अर्थ असा नाही की या मुलांकडे आधारच नाही — बहुतांश प्रकरणांत लहानपणी काढलेले बाल आधार (निळे कार्ड) असते, पण वयानुसार करायचे बायोमेट्रिक अपडेट झालेले नसते. लहान मुलाचे बोटांचे ठसे आणि डोळ्यांची छबी वयानुसार बदलते; त्यामुळे जुनी बायोमेट्रिक नोंद प्रमाणीकरणाच्या वेळी जुळत नाही. शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट बँक खात्यात (DBT) जाताना आधार प्रमाणीकरण होते — तिथेच ही अडचण सर्वात जास्त जाणवते.
विभागाने हेही स्पष्ट केले की आधार अपडेट नसणे हे शाळा प्रवेश, शिष्यवृत्ती अर्ज किंवा कोणतीही शैक्षणिक संधी नाकारण्याचे कारण होणार नाही. शाळांना तसे लेखी निर्देश देण्यात आले आहेत, जेणेकरून कागदपत्रांअभावी एकही मूल शिक्षणापासून वंचित राहू नये.
आधार अपडेटचे दोन प्रकार समजून घ्या
१. बायोमेट्रिक अपडेट: बोटांचे ठसे, डोळ्यांची छबी (आयरिस) आणि छायाचित्र यांचे अद्ययावतीकरण. UIDAI च्या नियमानुसार वयाच्या ५ व्या वर्षी पहिले आणि १५ व्या वर्षी दुसरे अपडेट बंधनकारक आहे; ५-७ आणि १५-१७ या कालावधीत ते मोफत करता येते. यासाठी मुलाला स्वतः केंद्रात जावे लागते — हे काम ऑनलाइन होत नाही.
२. डेमोग्राफिक अपडेट: नाव, जन्मतारीख, पत्ता, मोबाईल क्रमांक यांतील दुरुस्ती — साधारण ₹७५ शुल्क (बदलू शकते, uidai.gov.in वर तपासा). हे बदल myAadhaar पोर्टलवर ऑनलाइनही करता येतात.
विद्यार्थ्यांसाठी अद्ययावत आधार का महत्त्वाचा?
- शिष्यवृत्ती DBT: महाडीबीटी शिष्यवृत्तीची रक्कम आधार-सीडेड खात्यात जमा होते; प्रमाणीकरण अयशस्वी झाल्यास पैसे अडकू शकतात.
- प्रवेश प्रक्रिया: RTE प्रवेश, नवोदय किंवा महाविद्यालयीन प्रवेशात आधार हाच मुख्य ओळख पुरावा असतो.
- बोर्ड परीक्षा नोंदणी: १०वी-१२वी अर्जातील नाव-जन्मतारीख आधारशी जुळणे आवश्यक; चूक असल्यास नंतर त्रास होतो.
- अपार (APAAR) आयडी: प्रत्येक विद्यार्थ्याचा ‘वन नेशन वन स्टुडंट आयडी’ आधारशी जोडला जातो.
- इतर योजना: मोफत गणवेश, पाठ्यपुस्तके व शैक्षणिक सवलतींसाठी आधार हाच मुख्य दुवा आहे.
कोणत्या विद्यार्थ्यांनी अपडेट करावे?
- ५ वर्षे पूर्ण केलेली मुले: बाल आधार असलेल्यांचे पहिले बायोमेट्रिक अपडेट तातडीने करावे.
- १५ वर्षे पूर्ण केलेले: दुसरे बायोमेट्रिक अपडेट बंधनकारक (९वी-१०वीतील बहुतांश विद्यार्थी).
- आधारच नसलेले: शाळा/तालुका मोहिमेत किंवा केंद्रात नव्याने नावनोंदणी करावी.
- नाव/जन्मतारीख/पत्त्यात चूक असलेले: शाळेच्या दाखल्याशी माहिती जुळत नसेल तर दुरुस्ती करावी.
- मोबाईल न जोडलेले: OTP प्रमाणीकरणासाठी सध्याचा मोबाईल क्रमांक आधारशी जोडणे आवश्यक.
आधार अपडेट कसे करावे — टप्प्यानुसार प्रक्रिया
- कागदपत्रे तयार ठेवा: मुलाचा जन्माचा दाखला किंवा शाळेचा बोनाफाईड दाखला, पालकाचे आधार कार्ड, पत्त्याचा पुरावा (लागू असल्यास).
- जवळचे केंद्र शोधा: आधार सेवा केंद्र, पोस्ट ऑफिस, निवडक बँक शाखा किंवा शाळेतील/तालुक्यातील विशेष शिबिर. यादी uidai.gov.in वरील ‘Locate Enrolment Center’ मध्ये मिळते.
- शिबिराची तारीख विचारा: शाळा पातळीवर मोहीम सुरू असल्याने मुख्याध्यापकांकडून शिबिराची माहिती घ्या — तिथे जाणे सर्वात सोपे.
- मुलासह केंद्रात जा: बायोमेट्रिकसाठी मुलाची प्रत्यक्ष हजेरी अनिवार्य आहे.
- पावती जपून ठेवा: EID/URN क्रमांक जतन करा; ७-१५ दिवसांत अपडेट पूर्ण होते. स्थिती uidai.gov.in वर तपासता येते.
कोणत्याही खासगी एजंटकडे पैसे देऊन आधार अपडेट होत नाही — फक्त अधिकृत केंद्रातच ही प्रक्रिया होते.
लाभ थांबतील का? विभागाची स्पष्ट भूमिका
पालकांच्या मनातील सर्वात मोठी भीती — प्रवेश रद्द होईल का, शिष्यवृत्ती मिळणार नाही का? यावर विभागाने स्पष्ट केले की मोहीम सुरू असताना कोणत्याही विद्यार्थ्याला शासकीय लाभ, प्रवेश किंवा शैक्षणिक संधींपासून वंचित ठेवले जाणार नाही. मात्र ही सवलत तात्पुरती आहे — मोहीमनंतरही अपडेट न केल्यास पुढील वर्षी शिष्यवृत्ती DBT, अपार आयडी नोंदणी किंवा प्रवेशात अडचण येऊ शकते. विशेषतः १०वी-१२वीच्या विद्यार्थ्यांनी बोर्ड नोंदणीआधी आधारवरील नाव-जन्मतारीख शाळेच्या दाखल्याशी जुळते का, हे आत्ताच तपासावे.
पालकांसाठी ५ महत्त्वाच्या टिपा
- ✅ वय ५ किंवा १५ पूर्ण झाले असल्यास बायोमेट्रिक अपडेटला प्राधान्य द्या — विहित कालावधीत मोफत.
- ✅ शाळेतील आधार शिबिराची तारीख मुख्याध्यापकांकडून आधीच विचारा.
- ✅ आधारशी जोडलेला मोबाईल क्रमांक चालू आहे का ते तपासा.
- ✅ शाळेच्या दाखल्यावरील आणि आधारवरील नाव-जन्मतारीख जुळते का ते पाहा.
- ✅ मध्यस्थाला पैसे देऊ नका — अधिकृत केंद्राशिवाय अपडेट होत नाही.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: अपडेट न केल्यास शिष्यवृत्तीची रक्कम मिळेल का?
उत्तर: सध्या कोणताही लाभ थांबवला जाणार नाही, अशी विभागाची खात्री आहे. पण बायोमेट्रिक अपडेट न केल्यास प्रमाणीकरण अयशस्वी होऊन DBT रक्कम अडकू शकते — लवकर अपडेट करावे.
प्रश्न २: बायोमेट्रिक अपडेटसाठी शुल्क किती?
उत्तर: ५-७ आणि १५-१७ वयोगटातील अनिवार्य अपडेट मोफत; नाव-पत्ता-मोबाईल दुरुस्तीसाठी साधारण ₹७५. अद्ययावत शुल्क uidai.gov.in वर तपासा.
प्रश्न ३: अपडेट ऑनलाइन होऊ शकते का?
उत्तर: फक्त डेमोग्राफिक बदल myAadhaar पोर्टलवर ऑनलाइन; बायोमेट्रिकसाठी मुलासह केंद्रात जाणे आवश्यक.
प्रश्न ४: कोणती कागदपत्रे लागतात?
उत्तर: जन्माचा दाखला किंवा शाळेचा बोनाफाईड दाखला, पालकाचे आधार कार्ड, आवश्यकतेनुसार पत्त्याचा पुरावा.
प्रश्न ५: अपडेट झाल्याची खात्री कशी करावी?
उत्तर: पावतीवरील EID/URN क्रमांक uidai.gov.in वरील ‘Check Aadhaar Update Status’ मध्ये टाकून तपासा; ७-१५ दिवसांत पूर्ण होते.
स्रोत: पीटीआय वृत्त (शालेय शिक्षण विभाग, महाराष्ट्र); UIDAI मार्गदर्शक तत्त्वे (uidai.gov.in). शुल्क व नियम बदलू शकतात — अधिकृत संकेतस्थळावर खात्री करा.
