NMMS Scholarship 2026 ही आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी केंद्र सरकारची अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. इयत्ता आठवीत शिकणाऱ्या हुशार विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षणासाठी आर्थिक मदत मिळावी, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेने (MSCE), पुणे यांच्या वतीने या परीक्षेचे आयोजन केले जाते. यंदा अर्ज भरण्याच्या वेळापत्रकात मुदतवाढ देण्यात आली असून नियमित शुल्कासह अर्ज करण्याची शेवटची तारीख आज, १४ ऑक्टोबर आहे. त्यामुळे पात्र विद्यार्थ्यांनी आणि शाळांनी वेळेत अर्ज भरावेत.
एनएमएमएस योजना म्हणजे काय?
राष्ट्रीय आर्थिक दुर्बल घटक विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना म्हणजेच एनएमएमएस (National Means-cum-Merit Scholarship) ही केंद्र सरकारची योजना आहे. आर्थिक अडचणींमुळे गुणवंत विद्यार्थ्यांचे शिक्षण अर्धवट राहू नये आणि त्यांना माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण पूर्ण करता यावे, यासाठी दरवर्षी इयत्ता आठवीतील विद्यार्थ्यांसाठी स्पर्धा परीक्षा घेतली जाते. या परीक्षेत गुणवत्ता यादीत स्थान मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांना इयत्ता नववीपासून बारावीपर्यंत शिष्यवृत्ती दिली जाते. महाराष्ट्रात या परीक्षेचे संपूर्ण नियोजन महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे करते. दरवर्षी राज्यासाठी ठराविक कोटा निश्चित असतो आणि यंदा महाराष्ट्रासाठी ११ हजार ६८२ जागांचा कोटा आहे.
शिष्यवृत्तीची रक्कम किती मिळणार?
एनएमएमएस परीक्षेत पात्र ठरणाऱ्या विद्यार्थ्यांना इयत्ता नववी ते बारावीपर्यंत दरमहा १,००० रुपये म्हणजेच दरवर्षी १२,००० रुपये शिष्यवृत्ती दिली जाते. चार वर्षांत एकूण ४८,००० रुपयांचा लाभ विद्यार्थ्याला मिळतो. ही रक्कम थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) पद्धतीने विद्यार्थ्याच्या आधारसंलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते. मात्र दरवर्षी ती सुरू ठेवण्यासाठी शासनाच्या शैक्षणिक अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
कोण अर्ज करू शकतो? पात्रतेचे निकष
एनएमएमएस परीक्षेसाठी अर्ज करण्यापूर्वी खालील पात्रता अटी पूर्ण करणे बंधनकारक आहे:
- इयत्ता: विद्यार्थी मान्यताप्राप्त शाळेत इयत्ता आठवीमध्ये नियमित शिक्षण घेत असावा. शासकीय, अनुदानित आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांतील विद्यार्थी अर्ज करू शकतात.
- शैक्षणिक अर्हता: इयत्ता सातवीच्या वार्षिक परीक्षेत किमान ५५ टक्के गुण मिळालेले असावेत. अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना ५ टक्के सवलत असून त्यांना किमान ५० टक्के गुण आवश्यक आहेत.
- पालकांचे उत्पन्न: विद्यार्थ्याच्या पालकांचे सर्व स्रोतांमधून मिळणारे एकूण वार्षिक उत्पन्न ३ लाख ५० हजार रुपयांपेक्षा जास्त नसावे. सक्षम प्राधिकाऱ्याचे उत्पन्न प्रमाणपत्र सादर करणे बंधनकारक आहे.
- शाळेचा प्रकार: केंद्र सरकारच्या नियमानुसार ही शिष्यवृत्ती प्रामुख्याने शासकीय व अनुदानित शाळांतील विद्यार्थ्यांसाठी आहे.
मुदतवाढ! अर्ज भरण्याचे सुधारित वेळापत्रक
महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेने ७ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या सूचनेनुसार (जा.क्र. मरापप/NMMS/इ.८वी/२०२६-२७) ऑनलाइन शाळा नोंदणी व विद्यार्थ्यांच्या आवेदनपत्रांच्या वेळापत्रकात मुदतवाढ दिली आहे. सुधारित वेळापत्रक पुढीलप्रमाणे आहे:
- नियमित शुल्कासह अर्ज: ८ ऑक्टोबर २०२६ ते १४ ऑक्टोबर २०२६ — म्हणजेच आज शेवटचा दिवस!
- विलंब शुल्कासह अर्ज: १५ ऑक्टोबर २०२६ ते २१ ऑक्टोबर २०२६
- २१ ऑक्टोबर २०२६ नंतर कोणत्याही परिस्थितीत ऑनलाइन अथवा ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज भरता येणार नाही, याची विशेष नोंद घ्यावी.
अतिविलंब शुल्कासह अर्ज भरण्याची सुविधा यंदा लागू राहणार नाही, असेही सूचनेत स्पष्ट करण्यात आले आहे. त्यामुळे शाळांनी विद्यार्थ्यांची माहिती वेळेत भरून अर्ज अंतिम करावेत. अर्ज भरताना माहितीत काही चूक आढळल्यास प्रवेशपत्र उपलब्ध होण्यापूर्वी शाळेच्या लॉगिनमधून ‘एडिट’ पर्यायाद्वारे दुरुस्ती करणे बंधनकारक आहे.
परीक्षा कधी होणार? परीक्षेची पद्धत
एनएमएमएस परीक्षा रविवार, २० डिसेंबर २०२६ रोजी जिल्ह्यातील विविध परीक्षा केंद्रांवर घेतली जाणार आहे. परीक्षेत दोन पेपर असतील — बौद्धिक क्षमता चाचणी (MAT) आणि शालेय क्षमता चाचणी (SAT). प्रत्येक पेपर ९० गुणांचा असतो. शिष्यवृत्तीसाठी पात्र होण्यासाठी खुल्या प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना किमान ४० टक्के गुण आणि राखीव प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना किमान ३२ टक्के गुण मिळवणे बंधनकारक आहे. दोन्ही पेपरमध्ये स्वतंत्रपणे पात्रता गुण मिळवावे लागतात.
अर्ज कसा करावा? स्टेप बाय स्टेप प्रक्रिया
एनएमएमएस परीक्षेचे अर्ज शाळेच्या लॉगिनमधून ऑनलाइन भरले जातात. प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे आहे:
- सर्वप्रथम महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेच्या अधिकृत संकेतस्थळाला — mscepune.in किंवा mscenmms.in — भेट द्या.
- NMMS Exam 2026-27 Online Form या लिंकवर क्लिक करा.
- शाळेच्या लॉगिनमधून विद्यार्थ्यांची नोंदणी करा आणि वैयक्तिक माहिती, शाळेची माहिती अचूक भरा.
- निर्धारित आकारात विद्यार्थ्याचा फोटो, स्वाक्षरी आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
- लागू असलेले अर्ज शुल्क ऑनलाइन पद्धतीने भरा.
- भरलेली सर्व माहिती पुन्हा तपासून अर्ज अंतिम (Final Submit) करा आणि त्याची प्रिंट किंवा PDF प्रत जपून ठेवा.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
- विद्यार्थ्याचा अलीकडील पासपोर्ट आकाराचा फोटो
- विद्यार्थ्याची स्वाक्षरी
- इयत्ता सातवीची गुणपत्रिका
- शाळेचा दाखला किंवा बोनाफाईड प्रमाणपत्र
- सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेले वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र (३.५ लाखांपेक्षा कमी उत्पन्नाचा पुरावा)
- जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
- दिव्यांग प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
- आधार कार्ड किंवा इतर वैध ओळखपत्र
ऑनलाइन अर्ज भरताना सर्व कागदपत्रे स्पष्ट आणि निर्धारित आकारात अपलोड करावीत. चुकीची, अपूर्ण किंवा अस्पष्ट कागदपत्रे असल्यास अर्ज पडताळणीत नाकारला जाऊ शकतो.
पालक आणि शाळांसाठी महत्त्वाच्या टिपा
ग्रामीण भागातील अनेक गुणवंत विद्यार्थी माहितीअभावी या शिष्यवृत्तीपासून वंचित राहतात. पालकांनी आपल्या मुलाच्या शाळेशी संपर्क साधून अर्ज भरला आहे की नाही, याची खात्री करावी. विद्यार्थ्यांनी परीक्षेची तयारी आतापासून सुरू करावी — मानसिक क्षमता चाचणीसाठी तर्कशक्तीवर आधारित सराव प्रश्न सोडवणे उपयुक्त ठरते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: एनएमएमएस परीक्षेसाठी कोणते विद्यार्थी पात्र आहेत?
उत्तर: शासकीय, अनुदानित किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळेत इयत्ता आठवीत शिकणारे, सातवीत किमान ५५ टक्के गुण (SC/ST साठी ५० टक्के) असलेले आणि पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ३.५ लाखांपेक्षा कमी असलेले विद्यार्थी पात्र आहेत.
प्रश्न २: शिष्यवृत्ती किती वर्षे मिळते?
उत्तर: इयत्ता नववी ते बारावीपर्यंत, म्हणजेच चार वर्षे दरवर्षी १२,००० रुपये (दरमहा १,००० रुपये) शिष्यवृत्ती मिळते. दरवर्षी शैक्षणिक अटी पूर्ण केल्यासच ती सुरू राहते.
प्रश्न ३: अर्ज करण्याची शेवटची तारीख कोणती?
उत्तर: नियमित शुल्कासह अर्जाची शेवटची तारीख १४ ऑक्टोबर २०२६ आहे. विलंब शुल्कासह १५ ते २१ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत अर्ज करता येईल. त्यानंतर अर्ज स्वीकारले जाणार नाहीत.
प्रश्न ४: परीक्षा कधी आणि कशी होणार?
उत्तर: परीक्षा रविवार, २० डिसेंबर २०२६ रोजी होणार आहे. बौद्धिक क्षमता चाचणी आणि शालेय क्षमता चाचणी असे दोन पेपर असतील, प्रत्येकी ९० गुणांचे. खुल्या प्रवर्गासाठी ४० टक्के आणि राखीव प्रवर्गासाठी ३२ टक्के गुण आवश्यक आहेत.
प्रश्न ५: शिष्यवृत्तीचे पैसे कसे मिळतात?
उत्तर: निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांच्या आधारसंलग्न बँक खात्यात थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) पद्धतीने पैसे जमा होतात.
