Thresher Subsidy Maharashtra अंतर्गत महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना मळणी यंत्र खरेदीवर ५० टक्क्यांपर्यंत अनुदान मिळते. कापणीनंतर धान्य मळणे हे शेतकऱ्यांसाठी सर्वात कष्टाचे आणि वेळखाऊ काम असते. मजूर मिळणे दिवसेंदिवस कठीण झाले आहे आणि मजुरीचे दरही वाढले आहेत. अशा वेळी मल्टी-क्रॉप थ्रेशर हे यंत्र शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा ठरते. एकाच यंत्राने गहू, हरभरा, सोयाबीन, मका, तूर आणि इतर अनेक पिकांची मळणी करता येते. त्यामुळे वेळ वाचतो, धान्याची नासाडी कमी होते आणि मळणीचा खर्चही आटोक्यात येतो.
थ्रेशर म्हणजे काय आणि ते का महत्त्वाचे आहे?
थ्रेशर हे पीक कापणीनंतर धान्य आणि काड वेगळे करणारे यंत्र आहे. हाताने मळणी करताना अनेक दिवस लागतात आणि धान्य वाया जाते. यंत्राने एका दिवसात अनेक एकरांचे पीक मळता येते. मल्टी-क्रॉप थ्रेशरमध्ये वेगवेगळ्या पिकांसाठी चाळण्या बदलता येतात, त्यामुळे एकच यंत्र वर्षभर उपयोगी पडते.
रब्बी हंगामात गहू आणि हरभऱ्याची मळणी मोठ्या प्रमाणावर होते. त्याआधीच यंत्राची व्यवस्था करणे शहाणपणाचे ठरते, कारण अनुदानाची प्रक्रिया, पूर्वमंजुरी आणि खरेदी यासाठी वेळ लागतो.
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
थ्रेशरवर किती अनुदान मिळते?
SMAM मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार अनुदानाचे प्रमाण शेतकऱ्याच्या प्रवर्गावर अवलंबून असते. अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, अल्पभूधारक, सीमांत शेतकरी आणि महिला शेतकऱ्यांना ५० टक्के अनुदान मिळते. इतर सर्वसाधारण शेतकऱ्यांना ४० टक्के अनुदान मिळते.
- ट्रॅक्टरचलित मोठा थ्रेशर (५ अश्वशक्तीपेक्षा जास्त क्षमतेचा): ५० टक्के प्रवर्गासाठी जास्तीत जास्त ₹६३,०००, तर ४० टक्के प्रवर्गासाठी जास्तीत जास्त ₹५०,०००.
- लहान इंजिन किंवा पॉवर टिलरचलित थ्रेशर: ५० टक्के प्रवर्गासाठी जास्तीत जास्त ₹२५,०००, तर ४० टक्के प्रवर्गासाठी जास्तीत जास्त ₹२०,०००.
- उदाहरण: एखाद्या ट्रॅक्टरचलित मल्टी-क्रॉप थ्रेशरची किंमत ₹१,२६,००० असेल, तर ५० टक्के म्हणजे ₹६३,००० अनुदान मिळू शकते. यंत्र महाग असेल, तर अनुदान ₹६३,००० या मर्यादेवरच थांबते.
प्रत्यक्ष अनुदानाची रक्कम यंत्राचे मॉडेल, अश्वशक्ती आणि महाडीबीटीवरील त्या वर्षाच्या मान्यताप्राप्त यादीवर अवलंबून असते. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी पोर्टलवरील यादी आणि दर तपासणे आवश्यक आहे.
कोणती यंत्रे अनुदानासाठी पात्र आहेत?
SMAM अंतर्गत कापणी आणि मळणी गटात अनेक यंत्रांचा समावेश आहे. मल्टी-क्रॉप थ्रेशर, धान थ्रेशर, भुईमूग शेंगा सोलणारे यंत्र, चाफ कटर आणि ब्रश कटर ही यंत्रे या गटात येतात. शेतकऱ्याने आपल्या पिकांनुसार यंत्र निवडावे. गहू, हरभरा आणि सोयाबीन ही पिके घेणाऱ्या शेतकऱ्यासाठी मल्टी-क्रॉप थ्रेशर सर्वात उपयुक्त ठरतो. भात घेणाऱ्या भागात धान थ्रेशरला मागणी असते.
यंत्र खरेदी करताना ते मान्यताप्राप्त उत्पादकाचे असावे. महाडीबीटीवरील यादीतील विक्रेत्याकडूनच खरेदी करावी; यादीबाहेरील विक्रेत्याकडून घेतलेले यंत्र अनुदानासाठी ग्राह्य धरले जात नाही.
पात्रता काय आहे?
- अर्जदार महाराष्ट्रातील शेतकरी असावा आणि त्याच्या नावावर शेतजमीन असावी.
- ७/१२ उताऱ्यावर नाव असणे आवश्यक आहे. सामायिक खातेदार असल्यास संमतीपत्र लागू शकते.
- आधार कार्ड बँक खात्याशी जोडलेले असावे, कारण अनुदान थेट बँक खात्यात (DBT) जमा होते.
- यापूर्वी याच यंत्रासाठी अनुदान घेतलेले नसावे. ठराविक वर्षांच्या आत पुन्हा त्याच घटकासाठी अर्ज करता येत नाही.
- महिला शेतकरी, अनुसूचित जाती-जमातीचे शेतकरी आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना प्राधान्य आणि जास्त अनुदान मिळते.
अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
- आधार कार्ड आणि बँक पासबुकची प्रत
- ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा
- जातीचा दाखला (लागू असल्यास)
- स्वयंघोषणापत्र आणि अर्जदाराचा फोटो
- यंत्राचे कोटेशन किंवा विक्रेत्याचे दरपत्रक
महाडीबीटीच्या नव्या नियमानुसार अनेक माहिती आपोआप भरली जाते आणि कागदपत्रांची संख्या कमी झाली आहे. तरीही कागदपत्रे स्पष्ट आणि अद्ययावत असावीत, नाहीतर पडताळणीत अर्ज अडकतो.
महाडीबीटीवर अर्ज कसा करावा?
- महाडीबीटी पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) शेतकरी म्हणून नोंदणी करा किंवा जुन्या खात्याने लॉगिन करा.
- कृषी विभागाच्या योजनांमध्ये ‘कृषी यांत्रिकीकरण (SMAM)’ हा घटक निवडा.
- थ्रेशर किंवा मल्टी-क्रॉप थ्रेशर हा पर्याय निवडून आवश्यक माहिती भरा.
- कागदपत्रे अपलोड करा आणि अर्ज सादर करा.
- अर्ज सादर केल्यानंतर तो तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयाकडे पडताळणीसाठी जातो.
- पूर्वमंजुरी मिळाल्याशिवाय यंत्र खरेदी करू नका. पूर्वमंजुरीनंतरच मान्यताप्राप्त विक्रेत्याकडून यंत्र खरेदी करावे.
- खरेदीचे पक्के बिल, यंत्राचा चेसिस व इंजिन क्रमांक आणि तपासणी अहवाल सादर केल्यानंतर अनुदान बँक खात्यात जमा होते.
अर्ज करताना या चुका टाळा
सगळ्यात मोठी चूक म्हणजे मंजुरीपूर्वी यंत्र खरेदी करणे. अशा खरेदीवर अनुदान मिळत नाही. दुसरी चूक म्हणजे यादीबाहेरील विक्रेत्याकडून खरेदी करणे. तिसरी चूक म्हणजे बिलावर यंत्राचा क्रमांक, मॉडेल आणि विक्रेत्याचा तपशील नसणे. अर्ज सादर केल्यानंतर त्याची स्थिती पोर्टलवर नियमित तपासत राहा. काही कागदपत्र कमी असल्यास तातडीने पूर्तता करा, नाहीतर अर्ज पुढील टप्प्यावर जात नाही.
अनेक योजनांमध्ये आता लॉटरीऐवजी ‘प्रथम अर्ज करणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य’ हा नियम लागू झाला आहे. त्यामुळे निधी संपण्यापूर्वी अर्ज करणे महत्त्वाचे आहे. मात्र अर्जाची खिडकी उघडी आहे की नाही, हे पोर्टलवरच तपासावे.
थ्रेशर घेतल्याने नेमका काय फायदा होतो?
मजुरांवरील अवलंबित्व कमी होते आणि मळणी वेळेवर पूर्ण होते. वेळेवर मळणी झाल्यास धान्याचा दर्जा चांगला राहतो आणि बाजारात चांगला भाव मिळण्याची शक्यता वाढते. गावातील इतर शेतकऱ्यांना भाड्याने मळणी करून दिल्यास अतिरिक्त उत्पन्नही मिळू शकते.
थ्रेशर चालवताना सुरक्षितता महत्त्वाची आहे. यंत्र चालू असताना हात किंवा कपडे फिरत्या भागाजवळ जाऊ देऊ नयेत आणि लहान मुलांना यंत्राजवळ जाऊ देऊ नये.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. थ्रेशरवर जास्तीत जास्त किती अनुदान मिळते?
ट्रॅक्टरचलित मोठ्या थ्रेशरसाठी ५० टक्के प्रवर्गात जास्तीत जास्त ₹६३,००० आणि ४० टक्के प्रवर्गात जास्तीत जास्त ₹५०,००० अनुदान मिळते. लहान यंत्रांसाठी ही मर्यादा ₹२५,००० आणि ₹२०,००० आहे.
२. सर्वसाधारण शेतकऱ्याला किती टक्के अनुदान मिळते?
सर्वसाधारण प्रवर्गातील शेतकऱ्याला ४० टक्के अनुदान मिळते. अनुसूचित जाती, अनुसूचित जमाती, अल्पभूधारक, सीमांत आणि महिला शेतकऱ्यांना ५० टक्के अनुदान मिळते.
३. मंजुरीपूर्वी थ्रेशर खरेदी करता येईल का?
नाही. पूर्वमंजुरी मिळाल्यानंतरच मान्यताप्राप्त विक्रेत्याकडून खरेदी करावी. आधी खरेदी केलेल्या यंत्रावर अनुदान मिळत नाही.
४. अर्ज कुठे करायचा?
महाडीबीटी पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) कृषी विभागाच्या कृषी यांत्रिकीकरण (SMAM) घटकातून ऑनलाइन अर्ज करायचा आहे. अडचण आल्यास तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
५. अनुदान कसे मिळते?
यंत्र खरेदी आणि प्रत्यक्ष तपासणीनंतर अनुदानाची रक्कम थेट लाभार्थ्याच्या आधार-जोडलेल्या बँक खात्यात (DBT) जमा होते. रोख रक्कम दिली जात नाही.
६. मल्टी-क्रॉप थ्रेशर कोणत्या पिकांसाठी चालतो?
मल्टी-क्रॉप थ्रेशर गहू, हरभरा, सोयाबीन, मका, तूर आणि इतर कडधान्ये व तेलबिया पिकांसाठी वापरता येतो. पिकानुसार चाळणी आणि सेटिंग बदलावी लागते.
स्रोत: केंद्रीय कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाची SMAM मार्गदर्शक तत्त्वे (महाडीबीटी पोर्टलवरील अधिकृत दस्तऐवज) आणि महाडीबीटी शेतकरी पोर्टल. अर्ज करण्यापूर्वी पोर्टलवरील चालू वर्षाची यंत्र-यादी आणि अनुदान मर्यादा तपासावी.
