Swadhar Yojana Maharashtra 2026-27 साठी अनुसूचित जाती (SC) आणि नवबौद्ध विद्यार्थ्यांसाठी अर्ज सुरू झाले आहेत. महाराष्ट्र सरकारच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाची भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना ही शासकीय वसतिगृहात प्रवेश मिळण्यास पात्र असूनही जागेअभावी प्रवेश न मिळालेल्या विद्यार्थ्यांना दरवर्षी रोख अनुदान देते. ऑक्टोबर २०२६ मध्ये राज्य मंत्रिमंडळाने या योजनेची रक्कम वाढवली असून आता मुंबई, पुणे, नागपूरसारख्या मोठ्या शहरांत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना वर्षाला ८०,००० रुपयांपर्यंत मदत मिळणार आहे. अकरावी, बारावी आणि बारावीनंतरच्या व्यावसायिक व अव्यावसायिक अभ्यासक्रमांतील विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात.
स्वाधार योजना म्हणजे काय?
राज्यातील अनेक SC आणि नवबौद्ध विद्यार्थी शासकीय वसतिगृहात प्रवेशासाठी पात्र असतात, पण वसतिगृहातील जागा मर्यादित असल्यामुळे त्यांना प्रवेश मिळत नाही. अशा विद्यार्थ्यांनी शिक्षण सोडू नये म्हणून सरकार त्यांना राहणे, जेवण आणि अभ्यासाचा खर्च भागवण्यासाठी थेट बँक खात्यात वार्षिक अनुदान देते. ही रक्कम विद्यार्थ्याच्या आधारशी जोडलेल्या बँक खात्यात जमा होते. या योजनेमुळे गावातून शहरात शिक्षणासाठी गेलेल्या गरीब कुटुंबातील विद्यार्थ्यांचा मोठा खर्च वाचतो.
ऑक्टोबर २०२६ मध्ये रक्कम वाढली — आता किती मिळणार?
६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी झालेल्या राज्य मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत स्वाधार योजनेची रक्कम वाढवण्याचा निर्णय झाला. यापूर्वी ही रक्कम वर्षाला ३८,००० ते ६०,००० रुपये होती; आता ती ५०,००० ते ८०,००० रुपये झाली आहे. शिक्षण घेत असलेल्या शहरानुसार रक्कम ठरते.
| शिक्षणाचे ठिकाण | वार्षिक अनुदान |
|---|---|
| मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, नवी मुंबई, ठाणे, पुणे, पिंपरी-चिंचवड, नागपूर | ₹८०,००० |
| इतर विभागीय मुख्यालये व क-वर्ग महानगरपालिका क्षेत्र | ₹६८,००० |
| इतर जिल्ह्यांची ठिकाणे / महापालिका हद्दीपासून ५ किमी परिसर | ₹५७,००० |
| तालुका पातळी | ₹५०,००० |
मुंबई, पुणे, नागपूर येथील ₹८०,००० च्या अनुदानात अन्न भत्ता ₹४२,०००, निवास भत्ता ₹२८,००० आणि निर्वाह भत्ता ₹१०,००० यांचा समावेश आहे. तालुका पातळीवरील ₹५०,००० मध्ये अन्न भत्ता ₹३०,०००, निवास भत्ता ₹१३,००० आणि निर्वाह भत्ता ₹७,००० आहे. याशिवाय वैद्यकीय व अभियांत्रिकी शाखेच्या विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्यासाठी वर्षाला ₹८,००० अतिरिक्त, तर इतर शाखांच्या विद्यार्थ्यांना ₹४,००० अतिरिक्त एकरकमी रक्कम मिळते.
पात्रता — कोण अर्ज करू शकतो?
- अर्जदार महाराष्ट्राचा कायमचा रहिवासी असावा आणि अनुसूचित जाती किंवा नवबौद्ध प्रवर्गातील असावा.
- विद्यार्थी शासकीय वसतिगृहात प्रवेशासाठी पात्र असावा, पण जागेअभावी प्रवेश मिळालेला नसावा.
- कुटुंबाचे सर्व स्रोतांमधील वार्षिक उत्पन्न ₹२.५ लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- मागील परीक्षेत किमान ५०% गुण आवश्यक आहेत (अकरावीसाठी दहावीचे, उच्च शिक्षणासाठी बारावीचे गुण).
- विद्यार्थ्याचे बँक खाते आधार क्रमांकाशी जोडलेले असावे.
- विद्यार्थी शिकत असलेल्या ठिकाणचा स्थानिक रहिवासी नसावा.
- अकरावी, बारावी तसेच बारावीनंतरचे व्यावसायिक आणि अव्यावसायिक अभ्यासक्रम या योजनेत येतात.
अर्जासाठी लागणारी कागदपत्रे
- आधार कार्ड
- पत्त्याचा पुरावा
- बँक खात्याचे तपशील (आधारशी जोडलेले खाते)
- उत्पन्नाचा दाखला
- जातीचा दाखला
- मोबाईल क्रमांक
- अलीकडील पासपोर्ट आकाराचा फोटो
- मागील परीक्षेची गुणपत्रिका आणि प्रवेशाचा पुरावा
ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? — टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया
स्वाधार योजनेसाठी अर्ज आता ऑनलाईन पद्धतीने स्वीकारले जातात. अधिकृत पोर्टल hmasnew.mahait.org (हॉस्टेल मॅनेजमेंट अँड अॅडमिशन सिस्टीम) वरून अर्ज करायचा आहे. जुने hmas.mahait.org हे संकेतस्थळ आता नवीन पोर्टलवर वळते.
- सर्वप्रथम hmasnew.mahait.org या अधिकृत पोर्टलवर जा.
- मुख्यपृष्ठावर नवीन नोंदणी करा किंवा आधी नोंदणी केली असेल तर लॉगिन करा.
- स्वाधार योजनेचा अर्ज उघडा आणि वैयक्तिक, शैक्षणिक व बँक तपशील अचूक भरा.
- आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
- अर्ज सबमिट करा आणि अर्ज क्रमांक जपून ठेवा.
- अर्जाची छाननी संबंधित जिल्ह्याच्या सहायक आयुक्त कार्यालयाकडून होते; मंजुरीनंतर अनुदान थेट बँक खात्यात जमा होते.
लक्षात ठेवा — अर्ज तुम्ही ज्या जिल्ह्यात शिकत आहात त्या जिल्ह्याच्या सहायक आयुक्त कार्यालयाकडे करायचा आहे, मूळ गावच्या जिल्ह्याकडे नाही.
अर्ज करताना या चुका टाळा
- आधारशी न जोडलेले बँक खाते दिल्यास पैसे अडकतात — आधी बँक खाते आधारशी जोडलेले आहे का ते तपासा.
- उत्पन्नाचा दाखला जुना किंवा चुकीच्या वर्षाचा असेल तर अर्ज बाद होऊ शकतो.
- जात व उत्पन्न दाखल्यावरील नाव, आधार कार्डवरील नावाशी जुळले पाहिजे.
- कोणत्याही दलालाला पैसे देऊ नका — अर्ज पूर्णपणे मोफत आहे आणि फक्त अधिकृत पोर्टलवरूनच करायचा आहे.
- अर्ज सबमिट केल्यानंतर त्याची स्थिती पोर्टलवर नियमित तपासा; कागदपत्रांत त्रुटी आढळल्यास ती वेळेत दुरुस्त करा.
मदत हवी असल्यास संपर्क
अर्जाबाबत अडचण आल्यास स्वाधार योजनेच्या हेल्पलाईनवर संपर्क साधता येतो. दूरध्वनी क्रमांक ०२०-२६१२७५६९ आणि ई-मेल [email protected] वर मदत मिळते. तसेच जिल्ह्याच्या सामाजिक न्याय विभागाच्या सहायक आयुक्त कार्यालयातही माहिती मिळू शकते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: स्वाधार योजनेत वर्षाला किती रक्कम मिळते?
उत्तर: ऑक्टोबर २०२६ च्या मंत्रिमंडळ निर्णयानंतर रक्कम ₹५०,००० ते ₹८०,००० झाली आहे. मुंबई, पुणे, नागपूरसारख्या शहरांत ₹८०,०००, इतर विभागीय मुख्यालयांत ₹६८,०००, इतर जिल्ह्यांत ₹५७,००० आणि तालुका पातळीवर ₹५०,००० मिळते.
प्रश्न २: या योजनेसाठी कोण पात्र आहे?
उत्तर: महाराष्ट्रातील अनुसूचित जाती किंवा नवबौद्ध प्रवर्गातील विद्यार्थी, जो शासकीय वसतिगृहासाठी पात्र असूनही जागेअभावी प्रवेश मिळाला नाही, कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२.५ लाखांपेक्षा कमी आणि मागील परीक्षेत किमान ५०% गुण असलेला विद्यार्थी पात्र आहे.
प्रश्न ३: अकरावी-बारावीचे विद्यार्थी अर्ज करू शकतात का?
उत्तर: होय. अकरावी, बारावी आणि बारावीनंतरच्या व्यावसायिक व अव्यावसायिक अभ्यासक्रमांतील विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात.
प्रश्न ४: अर्ज कुठे आणि कसा करावा?
उत्तर: अर्ज ऑनलाईन पद्धतीने hmasnew.mahait.org या अधिकृत पोर्टलवर करायचा आहे. अर्ज शिकत असलेल्या जिल्ह्याच्या सहायक आयुक्त कार्यालयाकडे जातो.
प्रश्न ५: पैसे कसे मिळतात?
उत्तर: मंजुरीनंतर अनुदानाची रक्कम थेट विद्यार्थ्याच्या आधारशी जोडलेल्या बँक खात्यात जमा होते. त्यामुळे बँक खाते आधारशी जोडलेले असणे गरजेचे आहे.
प्रश्न ६: ही योजना MahaDBT वरील शिष्यवृत्तीपेक्षा वेगळी आहे का?
उत्तर: होय. MahaDBT वरील पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती ही फी व निर्वाह भत्त्यासाठी असते, तर स्वाधार योजना ही वसतिगृह न मिळालेल्या विद्यार्थ्यांना राहणे-जेवणासाठी थेट रोख अनुदान देणारी स्वतंत्र योजना आहे. दोन्ही योजनांचे निकष वेगळे आहेत.
स्रोत: महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ निर्णय, ६ ऑक्टोबर २०२६ (इंडियन एक्सप्रेस, टाईम्स ऑफ इंडिया); सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन; अधिकृत पोर्टल hmasnew.mahait.org
