PMFBY Rabi 2026-27 Enrollment Maharashtra अंतर्गत रब्बी हंगाम २०२६-२७ साठी पीक विमा नोंदणी सुरू झाली आहे. गहू, हरभरा, रब्बी ज्वारी, मोहरी यांसारख्या अधिसूचित पिकांसाठी PMFBY मध्ये वेळेत नोंदणी करा — सर्वसाधारण शेवटची तारीख ३१ डिसेंबर २०२६ आहे. रब्बी अन्नधान्य व तेलबियांसाठी शेतकऱ्याला विमा रकमेच्या फक्त १.५ टक्के हप्ता भरावा लागतो; उर्वरित हप्ता केंद्र व राज्य सरकार भरते. या लेखात प्रक्रिया, हप्ता, पात्रता, कागदपत्रे आणि टाळायच्या चुका यांची संपूर्ण माहिती आहे.
रब्बी २०२६-२७ नोंदणी: महत्त्वाच्या तारखा
रब्बी २०२६-२७ साठी नोंदणी १५ ऑक्टोबर २०२६ पासून सुरू झाली आहे. सर्वसाधारण शेवटची तारीख ३१ डिसेंबर असते, मात्र पीक व जिल्हानिहाय ती वेगळी असू शकते — त्यामुळे शेवटच्या दिवसाची वाट पाहू नका. गेल्या वर्षी पुणे जिल्ह्यात ज्वारीसाठी ३० नोव्हेंबर, तर गहू-हरभरा-रब्बी कांद्यासाठी १५ डिसेंबर ही मुदत होती; यंदाची अचूक तारीख जिल्हा अधिसूचनेत किंवा pmfby.gov.in वर तपासा.
सगळ्यात महत्त्वाचा बदल: १ रुपया पीक विमा योजना आता बंद
अनेकांना अजून वाटते की महाराष्ट्रात फक्त १ रुपया भरून पीक विमा मिळतो — ही माहिती आता जुनी आहे. सरकारने १ रुपया योजना रद्द करून राज्य पुन्हा मूळ PMFBY कडे नेले आहे, कारण त्यात मोठ्या प्रमाणावर बनावट अर्ज आढळले होते (२०२४-२५ मध्ये सुमारे ५.९ लाख). त्यामुळे रब्बी २०२६-२७ साठी प्रमाणित दराने हप्ता भरावाच लागेल; १ रुपयात विमा करून देतो असे सांगणाऱ्यावर विश्वास ठेवू नका.
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
शेतकऱ्याला किती हप्ता भरावा लागणार?
शेतकऱ्याचा हप्ता विमा रकमेच्या ठराविक टक्केवारीपुरताच मर्यादित आहे; उर्वरित हप्ता सरकार भरते.
- रब्बी अन्नधान्य व तेलबिया: विमा रकमेच्या १.५ टक्के. उदाहरण: विमा रक्कम १ लाख रुपये असेल, तर हप्ता १,५०० रुपये.
- व्यावसायिक व फलोत्पादन पिके: विमा रकमेच्या ५ टक्के किंवा प्रत्यक्ष दर, यापैकी कमी दर.
- विमा रक्कम: जिल्हा तांत्रिक समितीने ठरवलेल्या अर्थसहाय्याच्या आधारे प्रति हेक्टर रक्कम आधीच जाहीर असते; ती सर्वांसाठी समान असते.
अचूक हप्ता जाणून घेण्यासाठी pmfby.gov.in वरील प्रीमियम कॅल्क्युलेटरमध्ये राज्य, जिल्हा, पीक व क्षेत्र टाका. हप्ता भरल्याची पावती व पॉलिसी क्रमांक जपून ठेवा; दावा करताना तोच क्रमांक लागतो.
कोणती पिके आणि कोणते धोके विम्यात येतात?
केवळ अधिसूचित पिके व क्षेत्रेच विम्याखाली येतात. महाराष्ट्रातील प्रमुख रब्बी पिके म्हणजे गहू, हरभरा, रब्बी ज्वारी, मोहरी व इतर अधिसूचित डाळी-तेलबिया; तुमचे पीक व गाव अधिसूचित आहे का, हे आधी तपासा. विमा पेरणीपूर्वीपासून कापणीनंतरच्या मर्यादित कालावधीपर्यंत संरक्षण देतो. दुष्काळ, पूर, अवेळी पाऊस, गारपीट, भूस्खलन, कीड व रोग यांमुळे उत्पादनात घट झाली, तर भरपाई मिळू शकते. पेरणी न होणे, हंगामाच्या मध्यातील संकट आणि स्थानिक आपत्ती यांची संरक्षणेही यात आहेत.
कोण पात्र आहे?
- अधिसूचित क्षेत्रात अधिसूचित पीक घेणारा कोणताही शेतकरी — जमीनमालक, भाडेकरू किंवा वाटेकरीही पात्र, भाडेपट्ट्याचा पुरावा असल्यास.
- किमान क्षेत्राची अट लागू असते; तुमच्या जिल्ह्याची अट तपासा.
- नाव, जमीन नोंद व पीक पेरणीची माहिती एकमेकांशी जुळली पाहिजे. चुकीची माहिती दिल्यास दावा नाकारला जाऊ शकतो व ५ वर्षे योजनांपासून वगळले जाऊ शकते.
- योजना सर्वांसाठी ऐच्छिक आहे. किसान क्रेडिट कार्डधारकांनीही बँकेतून नोंदणी व हप्ता कपात झाल्याची खात्री करून घ्यावी.
नोंदणीसाठी लागणारी कागदपत्रे
- आधार कार्ड व आधारशी जोडलेले सक्रिय बँक खाते
- जमिनीचा पुरावा — ७/१२ उतारा किंवा खाते-खतावणी क्रमांक
- पीक पेरणीचे प्रमाणपत्र किंवा पेरणीची घोषणा (ग्रामसेवक/कृषी सहाय्यकाकडून)
- भाडेकरू असल्यास भाडेपट्ट्याचा पुरावा; अॅग्रीस्टॅक नोंदणी क्रमांक असल्यास उपयोगी; जिथे बंधनकारक असेल तिथे डिजिटल पीक सर्वेक्षण पूर्ण असावे
अर्ज कसा करावा? टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया
- पीक व क्षेत्र अधिसूचित आहे का ते तपासा: pmfby.gov.in वर किंवा तालुका कृषी अधिकारी, ग्रामसेवक यांच्याकडून खात्री करा.
- मार्ग निवडा: pmfby.gov.in वरून स्वतः, सीएससी केंद्रातून, बँकेच्या शाखेतून किंवा विमा कंपनीच्या प्रतिनिधीकडून अर्ज करता येतो.
- माहिती भरा: आधार, बँक खाते, जमीन नोंद, पीक, हंगाम (रब्बी २०२६-२७) व क्षेत्र अचूक भरा; नावाची स्पेलिंग आधार व बँक खात्यात सारखी असावी.
- हप्ता भरा: ऑनलाइन किंवा सीएससी-बँकेतून हप्ता भरा; हप्त्याशिवाय नोंदणी पूर्ण होत नाही.
- पावती व पॉलिसी क्रमांक जपा: अर्ज क्रमांक लिहून ठेवा. नंतर pmfby.gov.in वर ‘अॅप्लिकेशन स्टेटस’मध्ये स्थिती तपासता येते.
- स्थिती तपासा: काही दिवसांत अर्ज मंजूर व हप्ता जमा झाला आहे का, हे पोर्टलवर पाहा. चूक दिसल्यास तात्काळ सीएससी किंवा बँकेशी संपर्क साधा.
नुकसान झाल्यास काय करावे?
स्थानिक आपत्तीमुळे — गारपीट, ढगफुटी, भूस्खलन, पाणी साचणे — पीक नष्ट झाल्यास ७२ तासांच्या आत माहिती देणे बंधनकारक आहे: क्रॉप इन्शुरन्स अॅप, pmfby.gov.in, टोल-फ्री १४४४७ किंवा बँक-सीएससीमार्गे. उशिरा कळवल्यास वैयक्तिक पंचनाम्याचा दावा अडचणीत येऊ शकतो. उत्पादन घट यावर आधारित दावे अधिसूचित क्षेत्राच्या सरासरी उत्पादनाच्या तुलनेत ठरतात.
अर्ज करताना या चुका टाळा
- शेवटच्या दिवशी अर्ज करणे — पोर्टल किंवा बँकेत अडचण आल्यास मुदत निघून जाते.
- पीक किंवा क्षेत्र चुकीचे भरणे — विमा दुसऱ्याच पिकावर लागतो आणि दावा नाकारला जातो.
- आधार-बँक खाते जोडलेले नसणे — भरपाई थेट खात्यात (डीबीटी) जमा होते, त्यामुळे खाते सक्रिय व आधारशी जोडलेले असणे गरजेचे आहे.
- पावती न घेणे — नेहमी अधिकृत पावती व पॉलिसी क्रमांक घ्या.
- १ रुपया योजनेच्या जुन्या माहितीवर विश्वास ठेवणे — आता प्रमाणित हप्ता भरावा लागतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न १: शेवटची तारीख कोणती?
सर्वसाधारण तारीख ३१ डिसेंबर २०२६, मात्र पीक व जिल्हानिहाय वेगळी असू शकते — जिल्हा अधिसूचना तपासून लवकर अर्ज करा.
प्रश्न २: रब्बी पिकासाठी हप्ता किती?
रब्बी अन्नधान्य व तेलबियांसाठी विमा रकमेच्या १.५ टक्के; व्यावसायिक व फलोत्पादन पिकांसाठी ५ टक्के. उर्वरित हप्ता केंद्र व राज्य सरकार भरते.
प्रश्न ३: महाराष्ट्रात १ रुपयात पीक विमा मिळतो का?
नाही. १ रुपया योजना रद्द झाली असून आता मूळ PMFBY दराने हप्ता भरावा लागतो.
प्रश्न ४: अर्ज कुठे करावा?
pmfby.gov.in वर स्वतः, सीएससी केंद्रात, बँकेच्या शाखेत किंवा विमा कंपनीच्या प्रतिनिधीकडून अर्ज करता येतो.
प्रश्न ५: अर्जाची स्थिती कशी तपासावी?
pmfby.gov.in वर ‘अॅप्लिकेशन स्टेटस’मध्ये अर्ज क्रमांक टाकून तपासता येते. अडचण आल्यास टोल-फ्री १४४४७ वर संपर्क साधा.
प्रश्न ६: नुकसान झाल्यावर किती वेळात कळवावे?
स्थानिक आपत्तीमुळे नुकसान झाल्यास ७२ तासांच्या आत अॅप, पोर्टल, १४४४७ किंवा बँक-सीएससीमार्गे कळवणे आवश्यक आहे.
रब्बी हंगामात अवेळी पाऊस, गारपीट किंवा दुष्काळ यांचा धोका नेहमीच असतो. केवळ दीड टक्के हप्त्यातील हे संरक्षण हंगामाच्या मेहनतीला आधार देते — मुदत संपण्याआधी नोंदणी करा आणि पावती जपून ठेवा. अधिकृत माहितीसाठी pmfby.gov.in आणि महाराष्ट्र कृषी विभागाची जिल्हा अधिसूचना हेच विश्वसनीय स्रोत आहेत.
