PMFBY claim payment not received — प्रधानमंत्री फसल बीमा योजनेचा दावा मंजूर झाला आहे, पण पैसे अजून बँक खात्यात आले नाहीत, अशी तक्रार दुष्काळाच्या या हंगामात अनेक शेतकऱ्यांची आहे. काहींच्या अर्जाची स्थिती पोर्टलवर ‘मंजूर’ दिसते, तर काहींचा दावा अजून तपासणीच्या टप्प्यात आहे. पैसे नेमके कुठे अडकले आहेत, हे समजून घेतल्याशिवाय तक्रार कुठे करायची, हे कळत नाही. या लेखात पीक विम्याचे पैसे न येण्याची खरी कारणे, आधी करायच्या तपासण्या आणि अडचण सोडवण्याची पायरी-पायरी प्रक्रिया दिली आहे.
पैसे न येण्याची मुख्य कारणे कोणती?
पीक विम्याची भरपाई थेट लाभ हस्तांतरणाने, म्हणजे डीबीटीने शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा होते. त्यामुळे दावा मंजूर होणे आणि पैसे खात्यात पडणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. पैसे अडकण्याची सामान्य कारणे अशी आहेत. पहिले कारण म्हणजे बँक खात्याशी आधार जोडलेले नसणे. दुसरे कारण म्हणजे अर्जातील बँक खाते क्रमांक, आयएफएससी किंवा नाव यात चूक असणे. तिसरे कारण म्हणजे खाते बंद झालेले किंवा बराच काळ व्यवहार न झाल्याने निष्क्रिय झालेले असणे. चौथे कारण म्हणजे दावा अजून मूल्यांकनाच्या टप्प्यात असणे. पाचवे कारण म्हणजे ई-पीक पाहणीतील माहिती आणि विमा अर्जातील माहिती यात तफावत असणे. सहावे कारण म्हणजे विमा कंपनीकडून विलंब होणे. सातवे कारण म्हणजे पैसे निघाले, पण आधारशी जोडलेल्या दुसऱ्या खात्यात गेले असणे.
तक्रार करण्याआधी या चार तपासण्या करा
तक्रार करण्याआधी खालील तपासण्या केल्यास अर्धी अडचण जागीच सुटते.
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
- दाव्याची स्थिती तपासा: pmfby.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर ‘फार्मर कॉर्नर’मध्ये अर्जाची स्थिती पाहा. स्थिती ‘मंजूर’, ‘प्रक्रियेत’ की ‘प्रलंबित’ आहे, हे नोंदवून घ्या.
- बँक खाते तपासा: पासबुक किंवा बँकेच्या शाखेत जाऊन विमा अर्जात दिलेले खातेच आधारशी जोडलेले आहे का, हे विचारा. खाते चालू आहे का, हेही तपासा.
- आधार जोडणी तपासा: बँक शाखेत खाते आधारशी जोडलेले आणि डीबीटीसाठी सक्षम आहे का, याची लेखी खात्री करा. केवळ आधार क्रमांक दिलेला असणे पुरेसे नाही.
- मोबाईल क्रमांक तपासा: अर्जात दिलेला मोबाईल क्रमांक चालू आहे का, हे पाहा. पैसे जमा झाल्याचा संदेश त्याच क्रमांकावर येतो.
अडचण सोडवण्याची पायरी-पायरी प्रक्रिया
तपासण्या झाल्यावर अडचण सोडवण्यासाठी खालील क्रम पाळा.
पायरी १ — बँक शाखेत जा: पासबुक, आधार कार्ड आणि विमा अर्जाची पावती घेऊन बँक शाखेत जा. खाते आधारशी जोडलेले नसेल, तर त्याच दिवशी जोडणी करून घ्या आणि त्याची पावती घ्या. खाते निष्क्रिय झाले असेल, तर केवायसी पूर्ण करून ते पुन्हा चालू करा.
पायरी २ — विमा कंपनीशी संपर्क साधा: तुमच्या जिल्ह्यासाठी नेमलेल्या विमा कंपनीच्या जिल्हा कार्यालयाशी किंवा टोल-फ्री क्रमांकावर संपर्क साधा. अर्ज क्रमांक देऊन दावा कोणत्या टप्प्यावर आहे, हे विचारा. कंपनीकडून लेखी उत्तर मागा.
पायरी ३ — टोल-फ्री क्रमांक १४४४७ वर तक्रार नोंदवा: कृषी रक्षक पोर्टल आणि हेल्पलाईन क्रमांक १४४४७ वर तक्रार नोंदवता येते. तक्रार नोंदवताना अर्ज क्रमांक, गाव, पीक आणि हंगाम ही माहिती तयार ठेवा. तक्रार क्रमांक जपून ठेवा.
पायरी ४ — तालुका कृषी अधिकारी आणि जिल्हा कृषी कार्यालय: कंपनीकडून समाधानकारक उत्तर न मिळाल्यास तालुका कृषी अधिकारी किंवा जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी यांच्याकडे लेखी तक्रार करा. जिल्हा पातळीवरील तक्रार निवारण समितीकडे दावा पाठवला जाऊ शकतो.
पायरी ५ — ऑनलाइन तक्रार आणि पाठपुरावा: कृषी रक्षक पोर्टलवर तक्रारीची स्थिती वेळोवेळी तपासा. प्रत्येक संपर्काची तारीख आणि तक्रार क्रमांक एका वहीत लिहून ठेवा. पाठपुराव्याशिवाय अनेक तक्रारी रखडतात.
विलंब झाला तर व्याज मिळते का?
होय. प्रधानमंत्री फसल बीमा योजनेच्या नियमांनुसार विमा कंपनीने ठरलेल्या वेळेत दावा दिला नाही, तर विलंबित रकमेवर १२ टक्के वार्षिक दराने व्याज द्यावे लागते. त्यामुळे दावा मंजूर होऊनही पैसे येत नसतील, तर विलंबाची तारीख नोंदवून ठेवा. मात्र क्षेत्र-आधारित दाव्यांमध्ये उत्पादन आकडेवारी येईपर्यंतचा कालावधी हा मूल्यांकनाचा भाग असतो. त्यामुळे स्थिती ‘प्रक्रियेत’ असेल, तर आधी मूल्यांकन पूर्ण होण्याची वाट पाहावी लागते.
पुढील हंगामासाठी ही काळजी घ्या
रब्बी हंगाम २०२६-२७ साठी पीक विमा नावनोंदणी ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत सुरू आहे. नवीन अर्ज भरताना बँक खाते क्रमांक, आयएफएससी आणि आधारवरील नाव अचूक लिहा. अर्जाची आणि हप्त्याची पावती जपून ठेवा. ई-पीक पाहणी वेळेत पूर्ण करा, कारण पाहणीतील पीक आणि अर्जातील पीक जुळले पाहिजे. नुकसान झाले की ७२ तासांच्या आत क्रॉप इन्शुरन्स ॲपवर किंवा १४४४७ वर तक्रार नोंदवा. ही कामे केली, तर पुढील हंगामात पैसे अडकण्याची शक्यता खूप कमी होते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न १: दावा मंजूर झाला, पण पैसे आले नाहीत. सर्वांत आधी काय करावे?
आधी pmfby.gov.in वर स्थिती तपासा आणि बँक शाखेत खाते आधारशी जोडलेले व डीबीटीसाठी सक्षम आहे का, हे विचारा. बहुतांश प्रकरणांत अडचण याच ठिकाणी असते.
प्रश्न २: आधार दुसऱ्या खात्याशी जोडलेला असेल, तर पैसे कुठे जातील?
डीबीटीचे पैसे आधारशी जोडलेल्या खात्यात जातात. त्यामुळे विमा अर्जातील खाते आणि आधारशी जोडलेले खाते वेगळे असेल, तर पैसे दुसऱ्या खात्यात जातील. बँकेत जाऊन कोणते खाते आधारशी जोडलेले आहे, हे तपासा.
प्रश्न ३: तक्रार कुठे करावी?
पहिल्यांदा विमा कंपनीकडे, नंतर टोल-फ्री क्रमांक १४४४७ किंवा कृषी रक्षक पोर्टलवर तक्रार करा. त्यानंतरही उत्तर न मिळाल्यास तालुका किंवा जिल्हा कृषी कार्यालयाकडे लेखी तक्रार करा.
प्रश्न ४: विलंबित दाव्यावर व्याज मिळते का?
होय, नियमानुसार विलंबित दाव्यावर १२ टक्के वार्षिक व्याजाची तरतूद आहे. विलंबाची तारीख आणि तक्रार क्रमांक जपून ठेवा.
प्रश्न ५: रब्बी हंगामासाठी विमा काढण्याची शेवटची तारीख कोणती?
रब्बी हंगाम २०२६-२७ साठी नावनोंदणीची सर्वसाधारण शेवटची तारीख ३१ डिसेंबर २०२६ आहे. मात्र जिल्हा आणि पिकानुसार तारीख बदलू शकते, त्यामुळे जिल्हा कृषी कार्यालयाकडून खात्री करून घ्या.
प्रश्न ६: ई-पीक पाहणी केली नाही, तर दावा मिळतो का?
ई-पीक पाहणी आणि विमा अर्ज यांची माहिती जुळणे आवश्यक असते. पाहणी अपूर्ण असेल, तर दावा तपासणीत अडकू शकतो. त्यामुळे पाहणी वेळेत पूर्ण करा.
पीक विम्याचे पैसे न येणे ही निराश करणारी गोष्ट आहे, पण बहुतांश प्रकरणांत कारण बँक खाते किंवा आधार जोडणीत असते आणि ते सोडवता येते. स्थिती तपासा, बँकेत जा, १४४४७ वर तक्रार करा आणि प्रत्येक पावती जपून ठेवा. ही माहिती केंद्रीय कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाच्या प्रधानमंत्री फसल बीमा योजनेवर आधारित आहे. अधिकृत पोर्टल pmfby.gov.in आणि हेल्पलाईन १४४४७ यावरून खात्री करून घ्यावी.
