PM Fasal Bima Claim Status तपासणे आता प्रत्येक शेतकऱ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे झाले आहे. खरीप २०२६ च्या हंगामात अतिवृष्टी, दुष्काळ आणि अवकाळी पावसामुळे महाराष्ट्रातील लाखो हेक्टर पिकांचे नुकसान झाले. ज्या शेतकऱ्यांनी प्रधानमंत्री फसल विमा योजनेत (PMFBY) नोंदणी केली होती, त्यांच्या दाव्यांची तपासणी सध्या सुरू आहे. मात्र अनेक शेतकऱ्यांना आपला दावा कुठे अडकला आहे, पैसे कधी मिळणार, हेच कळत नाही. या लेखात pmfby.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर दोन मिनिटांत दावा स्टेटस कसा तपासावा, दावा अडकण्याची कारणे कोणती आणि पैसे लवकर मिळवण्यासाठी काय करावे, हे सविस्तर समजून घेऊया.
खरीप २०२६ चे दावे सध्या कोणत्या टप्प्यावर?
कृषी मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, खरीप २०२६ चे दावे महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेशात तपासणीच्या टप्प्यात आहेत. महाराष्ट्रात ८०:११० कप अँड कॅप मॉडेलनुसार दावे निकाली काढले जात आहेत — विमा कंपन्या ठराविक मर्यादेपर्यंतचे नुकसान भरतात, त्यावरील रक्कम केंद्र व राज्य सरकार उचलतात. नुकसानीचे पंचनामे, उपग्रह छायाचित्रे आणि हवामान केंद्रांचा डेटा यांच्या आधारे दाव्यांची रक्कम ठरवली जाते. नियमानुसार कापणीनंतर दोन महिन्यांच्या आत पात्र दावे निकाली काढायचे असतात.
पीक विमा दावा स्टेटस ऑनलाइन कसा तपासावा?
दावा स्टेटस तपासण्यासाठी कोणत्याही कार्यालयात जाण्याची गरज नाही. मोबाईलवरूनच संपूर्ण प्रक्रिया पूर्ण होते:
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
- सर्वप्रथम pmfby.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर जा.
- मुख्य पानावर असलेल्या ‘Application Status’ किंवा ‘Track Your Application’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- तुमचा अर्ज क्रमांक (Application Number) किंवा मोबाईल क्रमांक टाका. मोबाईलवर आलेला ओटीपी टाकून पडताळणी पूर्ण करा.
- तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती स्क्रीनवर दिसेल — अर्ज स्वीकारला, तपासणी सुरू, दावा मंजूर किंवा पैसे जमा झाले.
अर्ज क्रमांक माहीत नसेल तर ‘Meri Policy Mere Haath’ मोहिमेंतर्गत मिळालेले पॉलिसी कागदपत्र तपासा. त्यावर अर्ज क्रमांक छापलेला असतो. बँकेतून हप्ता भरला असेल, तर पासबुकमधील नोंदीवरूनही अर्ज क्रमांक मिळू शकतो.
दावा स्टेटसमध्ये दिसणारे टप्पे काय सांगतात?
स्टेटस तपासताना वेगवेगळे टप्पे दिसतात. प्रत्येक टप्प्याचा अर्थ समजून घेणे महत्त्वाचे आहे:
- Application Received: तुमचा अर्ज विमा कंपनीकडे पोहोचला आहे.
- Under Verification: कागदपत्रे आणि पिकाची माहिती तपासली जात आहे.
- Survey Pending: शेतात जाऊन नुकसानीचे सर्वेक्षण बाकी आहे.
- Claim Approved: दावा मंजूर झाला आहे, पैसे जमा होण्याची प्रक्रिया सुरू आहे.
- Claim Settled / Amount Credited: भरपाईची रक्कम तुमच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा झाली आहे.
- Claim Rejected: दावा फेटाळला आहे. कारण जाणून घेण्यासाठी हेल्पलाइनवर संपर्क करा.
दावा अडकण्याची ५ प्रमुख कारणे
अनेक शेतकऱ्यांचे दावे छोट्या चुकांमुळे अडकतात. ही कारणे वेळीच दुरुस्त केली, तर पैसे लवकर मिळतात:
- आधार बँक खात्याशी लिंक नाही: भरपाई थेट लाभ हस्तांतरणाने (DBT) मिळते. आधार लिंक नसेल, तर पैसे अडकतात.
- ई-पीक पाहणी अपूर्ण: ई-पीक पाहणीत पिकाची नोंद नसेल, तर विमा कंपनी दावा मान्य करत नाही.
- बँक खात्याची चुकीची माहिती: खाते क्रमांक किंवा IFSC चुकीचा असल्यास पैसे परत जातात.
- ७२ तासांत तक्रार नोंदवली नाही: गारपीट किंवा अवकाळी पावसामुळे नुकसान झाल्यास ७२ तासांत ‘क्रॉप इन्शुरन्स’ अॅपवर किंवा १४४४७ या टोल फ्री क्रमांकावर तक्रार नोंदवणे बंधनकारक आहे. उशीर झाल्यास दावा आपोआप फेटाळला जातो.
- पंचनामा अपलोड झालेला नाही: तलाठी किंवा कृषी सहाय्यकांनी केलेला पंचनामा पोर्टलवर अपलोड होईपर्यंत दावा पुढे सरकत नाही.
स्थानिक आपत्तीचे दावे ७ दिवसांत मिळतात
गारपीट, वन्य प्राण्यांचा हल्ला, भात पिकात पाणी साचणे अशा स्थानिक आपत्तींच्या दाव्यांची रक्कम ७ कामकाजाच्या दिवसांत खात्यात जमा करण्याचा नियम आहे. खरीप २०२६ पासून वन्य प्राण्यांमुळे होणारे नुकसान हे पाचवे अतिरिक्त संरक्षण म्हणून जोडले गेले आहे. दावा करताना नुकसानीचे फोटो ‘क्रॉप इन्शुरन्स’ अॅपवरून जिओटॅगसह अपलोड करणे आवश्यक आहे.
विलंब झाल्यास १२ टक्के दंड मिळतो
विमा कंपनीने ठरलेल्या तारखेनंतर दावा दिल्यास शेतकऱ्याला दरवर्षी १२ टक्के दराने दंडाची रक्कम मिळते. हा दंड आपोआप दाव्याच्या रकमेत जोडला जातो. तसेच राज्य सरकारांना आता हंगाम सुरू होण्याआधीच त्यांचा हप्त्याचा वाटा एस्क्रो खात्यात जमा करावा लागतो, त्यामुळे निधीअभावी दावे अडकण्याचे प्रमाण कमी झाले आहे.
पीक विम्याची आतापर्यंतची कामगिरी
प्रधानमंत्री फसल विमा योजना २०१६ पासून सुरू आहे. आतापर्यंत २६.३३ कोटींपेक्षा जास्त शेतकरी अर्जांवर २.०६ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त दावे दिले गेले आहेत. आर्थिक वर्ष २०२६-२७ साठी या योजनेसाठी १२,२०० कोटी रुपयांची तरतूद आहे. खरीप हंगामासाठी शेतकऱ्याला विमा रकमेच्या फक्त २ टक्के, रब्बीसाठी १.५ टक्के हप्ता भरावा लागतो.
रब्बी २०२६-२७ साठी नोंदणीच्या तारखा लक्षात ठेवा
खरीपाचा दावा तपासत असतानाच रब्बी हंगामाची नोंदणीही सुरू आहे. महाराष्ट्रात रब्बी ज्वारीसाठी ३० नोव्हेंबर २०२६, तर गहू, हरभरा, मका आणि रब्बी कांद्यासाठी १५ डिसेंबर २०२६ ही शेवटची तारीख आहे. उन्हाळी भात आणि उन्हाळी भुईमुगासाठी ३१ मार्च २०२७ पर्यंत अर्ज करता येईल. नोंदणीसाठी फार्मर आयडी आणि ई-पीक पाहणी अनिवार्य आहे.
दावा फेटाळला असेल तर काय करावे?
स्टेटसमध्ये दावा फेटाळल्याचे दिसले, तर लगेच कारण समजून घ्या — बहुतेकदा कागदपत्रातील त्रुटी किंवा उशिरा तक्रार हे कारण असते. त्यानंतर १४४४७ या टोल फ्री हेल्पलाइनवर तक्रार नोंदवा. जिल्हा कृषी अधिकारी कार्यालयात लेखी अर्ज द्या आणि पंचनाम्याची प्रत सोबत जोडा. गरज पडल्यास जिल्हा तक्रार निवारण समितीकडे अपील करता येते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न १: पीक विमा दावा स्टेटस मोबाईलवर कसा तपासावा?
उत्तर: pmfby.gov.in वर ‘Application Status’ वर क्लिक करा, अर्ज क्रमांक किंवा मोबाईल क्रमांक आणि ओटीपी टाका. दाव्याची सद्यस्थिती लगेच दिसेल.
प्रश्न २: खरीप २०२६ चा दावा कधीपर्यंत मिळेल?
उत्तर: कापणीनंतर दोन महिन्यांत पात्र दावे निकाली काढले जातात. स्थानिक आपत्तीचे दावे ७ कामकाजाच्या दिवसांत दिले जातात.
प्रश्न ३: दावा फेटाळला तर पुन्हा अर्ज करता येतो का?
उत्तर: थेट पुन्हा अर्ज करता येत नाही, पण १४४४७ हेल्पलाइनवर तक्रार नोंदवून किंवा जिल्हा तक्रार निवारण समितीकडे अपील करून दावा पुन्हा तपासून घेता येतो.
प्रश्न ४: पीक विम्याचे पैसे कोणत्या खात्यात येतात?
उत्तर: पैसे थेट लाभ हस्तांतरणाने (DBT) आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा होतात. आधार लिंक नसेल, तर पैसे अडकतात.
प्रश्न ५: दावा तपासणीसाठी कोणता क्रमांक वापरावा?
उत्तर: १४४४७ हा कृषी रक्षक पोर्टलचा टोल फ्री क्रमांक वापरा. तसेच १८००-१८०-१५५१ या क्रमांकावरही तक्रार नोंदवता येते.
प्रश्न ६: रब्बी २०२६-२७ साठी पीक विमा भरण्याची शेवटची तारीख कोणती?
उत्तर: रब्बी ज्वारीसाठी ३० नोव्हेंबर २०२६ आणि गहू, हरभरा, मका, रब्बी कांद्यासाठी १५ डिसेंबर २०२६ ही शेवटची तारीख आहे.
स्रोत: pmfby.gov.in, कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय.
