Maharashtra School Admission Age Rules 2027 महाराष्ट्रातील पालकांसाठी एक महत्त्वाची बातमी घेऊन आले आहेत. राज्याच्या शालेय शिक्षण विभागाने १५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी शासन निर्णय जारी करून नर्सरीपासून ते पहिलीपर्यंतच्या प्रवेशासाठी नवे वयोमर्यादा नियम जाहीर केले आहेत. हे नियम २०२७-२८ या शैक्षणिक वर्षापासून टप्प्याटप्प्याने लागू होणार आहेत. त्यामुळे आपल्या मुलाचा शाळा प्रवेश पुढील वर्षी करायचा असेल, तर हे नवे नियम आधी समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
आजवर वेगवेगळ्या मंडळांच्या शाळांमध्ये प्रवेशाचे वय वेगवेगळे होते. राज्य मंडळ, सीबीएसई, आयसीएसई आणि आंतरराष्ट्रीय मंडळांच्या शाळा वेगवेगळे निकष लावत होत्या, त्यामुळे पालकांमध्ये गोंधळ होत होता. आता सर्व शाळांसाठी एकसमान वयाची रचना लागू होणार आहे. हा बदल राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० शी सुसंगत असून पहिलीत प्रवेशासाठी मूल किमान सहा वर्षांचे असावे, अशी त्या धोरणात शिफारस आहे.
नवे वयोमर्यादा नियम कोणते? संपूर्ण वेळापत्रक
सरकारने हे नियम एकाच वेळी सर्व वर्गांना लावलेले नाहीत, तर चार वर्षांत टप्प्याटप्प्याने लागू करण्याचे ठरवले आहे. खालील तक्त्यात वर्गनिहाय किमान वय आणि लागू होणारे शैक्षणिक वर्ष दिले आहे.
- नर्सरी (बालवाटिका १): किमान ३ वर्षे — २०२७-२८ पासून
- ज्युनियर केजी (बालवाटिका २): किमान ४ वर्षे — २०२८-२९ पासून
- सीनियर केजी (बालवाटिका ३): किमान ५ वर्षे — २०२९-३० पासून
- पहिली: किमान ६ वर्षे — २०३०-३१ पासून
थोडक्यात, २०२७-२८ मध्ये नर्सरीत प्रवेश घेणाऱ्या मुलाने ३० जूनपर्यंत तीन वर्षे पूर्ण केलेली असावीत. त्यानंतर दरवर्षी एका वर्गाची वयोमर्यादा वाढत जाईल आणि २०३०-३१ पर्यंत पहिलीत प्रवेशासाठी सहा वर्षे हे वय निश्चित होईल.
३० जून ही कट-ऑफ तारीख म्हणजे काय?
नव्या नियमांतील सर्वांत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे ३० जून ही कट-ऑफ तारीख. मुलाचे वय हे संबंधित प्रवेश वर्षाच्या ३० जून रोजी मोजले जाईल. उदाहरणार्थ, २०२७-२८ मध्ये नर्सरीसाठी अर्ज करणाऱ्या मुलाने ३० जून २०२७ पर्यंत तीन वर्षे पूर्ण केलेली असावीत, म्हणजे त्याचा जन्म ३० जून २०२४ रोजी किंवा त्यापूर्वी झालेला असावा. त्याचप्रमाणे २०३०-३१ मध्ये पहिलीत प्रवेशासाठी मुलाने ३० जून २०३० पर्यंत सहा वर्षे पूर्ण केलेली असावीत.
पालकांनी अर्ज करण्यापूर्वी जन्म दाखल्यावरील तारीख आणि ३० जूनची कट-ऑफ तारीख यांची नीट पडताळणी करावी. काही दिवसांच्या फरकामुळे प्रवेश एका वर्षाने पुढे जाऊ शकतो, त्यामुळे शाळेकडून वयाची गणना कशी केली जाते, हे आधीच समजून घ्या.
हे नियम कोणाला लागू होणार नाहीत?
सरकारने सध्याच्या विद्यार्थ्यांना या बदलापासून पूर्णपणे वगळले आहे. २०२६-२७ या शैक्षणिक वर्षात नर्सरीपासून पहिलीपर्यंत शिकत असलेल्या विद्यार्थ्यांवर नवे वयोमर्यादा नियम लागू होणार नाहीत. त्यांच्या शिक्षणात कोणताही अडथळा येणार नाही, याची काळजी शासन निर्णयात घेण्यात आली आहे.
त्याचबरोबर मान्यताप्राप्त शाळेतून नियमितपणे पुढील वर्गात जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही सूट आहे. एखादे मूल आधीच शाळेत शिकत असेल आणि दरवर्षी उत्तीर्ण होऊन पुढील वर्गात जात असेल, तर त्याला नव्या वयाच्या अटीमुळे अडवले जाणार नाही.
१५ दिवसांची सवलत कशी मिळणार?
शासन निर्णयात शाळा प्रमुखांना मर्यादित सवलत देण्याचा अधिकारही देण्यात आला आहे. नर्सरीपासून पहिलीपर्यंतच्या प्रवेशासाठी किमान आणि कमाल वयोमर्यादेत १५ दिवसांपर्यंतची सवलत शाळा प्रमुख देऊ शकतात.
मात्र ही सवलत आपोआप मिळत नाही. सवलत द्यायची की नाही, हे संबंधित शाळा प्रमुख ठरवतील. त्यामुळे मुलाचे वय मर्यादेच्या जवळपास असेल, तर प्रवेशापूर्वीच शाळेशी संपर्क साधून सवलतीबाबत विचारणा करा.
कोणत्या शाळांना हे नियम लागू होतील?
हे नियम महाराष्ट्रातील सर्व मंडळांच्या शाळांना लागू होतील — महाराष्ट्र राज्य मंडळ, सीबीएसई, आयसीएसई आणि आंतरराष्ट्रीय बॅकलॉरिएट (आयबी). आजवर प्रत्येक मंडळाचे वेगवेगळे निकष असल्यामुळे एका मंडळातून दुसऱ्या मंडळात प्रवेश घेताना अडचणी येत होत्या. आता एकसमान रचना लागू झाल्यामुळे हा गोंधळ दूर होईल.
पुण्यातील प्राथमिक शिक्षण संचालनालयाकडून याबाबत सविस्तर अंमलबजावणी सूचना जारी करण्यात येणार आहे.
पालकांनी आत्तापासून काय करावे?
- मुलाच्या जन्म दाखल्यावरील तारीख तपासा आणि ३० जूनच्या कट-ऑफ तारखेनुसार वयाची गणना करा.
- मुल कोणत्या वर्षात कोणत्या वर्गात प्रवेश घेणार आहे, हे ठरवून त्या वर्षाचे वयोमर्यादा नियम पहा.
- ज्या शाळेत प्रवेश घ्यायचा आहे, त्या शाळेशी संपर्क साधून नव्या नियमांबाबत माहिती घ्या.
- मुलाचे वय मर्यादेपासून काही दिवसांनी कमी पडत असेल, तर १५ दिवसांच्या सवलतीबाबत शाळा प्रमुखांशी आधीच बोला.
- प्रवेश अर्जाच्या तारखा, आवश्यक कागदपत्रे आणि प्रवेश प्रक्रिया यांची यादी आधीच तयार ठेवा.
- सोशल मीडियावरील अफवांवर विश्वास ठेवू नका; फक्त शालेय शिक्षण विभागाच्या शासन निर्णयावर आणि शाळेच्या अधिकृत सूचनेवर अवलंबून राहा.
या बदलाचा मुलांवर काय परिणाम होईल?
तज्ज्ञांच्या मते, वयानुरूप प्रवेशामुळे मुले शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या शाळेसाठी अधिक तयार असतील. खूप लहान वयात औपचारिक शिक्षण सुरू झाल्यास मुलांवर अनावश्यक ताण येतो. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० मध्ये पायाभूत टप्प्यावर खेळ आणि अनुभवातून शिकण्यावर भर देण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, काही पालकांना मुलाचा प्रवेश एका वर्षाने उशिरा होईल, अशी चिंता वाटू शकते. मात्र टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी, सध्याच्या विद्यार्थ्यांना सूट आणि १५ दिवसांची सवलत यामुळे बदल सौम्यपणे लागू होईल. पालकांनी घाबरून जाण्याऐवजी मुलाच्या जन्मतारखेनुसार योग्य वर्ष निवडावे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१. नर्सरीसाठी नवे किमान वय किती आहे?
२०२७-२८ पासून नर्सरीसाठी किमान वय ३ वर्षे असेल. मुलाने ३० जून २०२७ पर्यंत तीन वर्षे पूर्ण केलेली असावीत.
२. पहिलीत प्रवेशासाठी सहा वर्षे कधीपासून आवश्यक होईल?
पहिलीत प्रवेशासाठी सहा वर्षे ही अट २०३०-३१ या शैक्षणिक वर्षापासून लागू होईल. त्यापूर्वी ज्युनियर केजीसाठी ४ वर्षे (२०२८-२९) आणि सीनियर केजीसाठी ५ वर्षे (२०२९-३०) या अटी टप्प्याटप्प्याने लागू होतील.
३. वयाची गणना कोणत्या तारखेला केली जाईल?
मुलाचे वय संबंधित प्रवेश वर्षाच्या ३० जून रोजी मोजले जाईल. हीच कट-ऑफ तारीख सर्व शाळांसाठी लागू राहील.
४. सध्या शाळेत शिकणाऱ्या मुलांवर हे नियम लागू होतील का?
नाही. २०२६-२७ मध्ये नर्सरी ते पहिलीपर्यंत शिकत असलेल्या विद्यार्थ्यांना आणि नियमितपणे पुढील वर्गात जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांना या नियमांपासून सूट देण्यात आली आहे.
५. वय काही दिवसांनी कमी पडत असेल तर काय करावे?
शाळा प्रमुख किमान आणि कमाल वयोमर्यादेत १५ दिवसांपर्यंतची सवलत देऊ शकतात. ही सवलत आपोआप मिळत नाही, त्यामुळे संबंधित शाळेशी आधीच संपर्क साधावा.
६. या नियमांची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?
महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण विभागाचा १५ ऑक्टोबर २०२६ चा शासन निर्णय आणि पुण्यातील प्राथमिक शिक्षण संचालनालयाच्या सूचना यांमधून अधिकृत माहिती मिळेल. प्रवेशापूर्वी संबंधित शाळेकडूनही खात्री करून घ्यावी.
स्रोत: महाराष्ट्र शासन शालेय शिक्षण विभाग शासन निर्णय (१५ ऑक्टोबर २०२६), राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२०.
