Kharif Paisewari 2026: यवतमाळची पैसेवारी ४४ पैसे! तुमच्या गावाची पैसेवारी किती, पीक विमा भरपाई कशी ठरणार?
Kharif Paisewari 2026 महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी यंदा सर्वात महत्त्वाची बातमी ठरली आहे. खरीप हंगाम २०२६ मध्ये पावसाने आधी ओढ दिली आणि नंतर परतीच्या पावसाने पिके सडवली. या दुहेरी फटक्यामुळे अनेक जिल्ह्यांची पैसेवारी ५० पैशाखाली गेली आहे. यवतमाळ जिल्ह्याची सरासरी सुधारित पैसेवारी ४४ पैसे इतकी जाहीर झाली आहे. पैसेवारी ५० पैशाखाली गेली की दुष्काळ जाहीर होतो आणि पीक विम्याची भरपाई मिळण्याचा मार्ग मोकळा होतो.
पैसेवारी म्हणजे काय?
पैसेवारी म्हणजे पिकांची स्थिती मोजण्याचे शासकीय माप. एक रुपया म्हणजे शंभर पैसे. एखाद्या गावात पिके नेहमीप्रमाणे चांगली आली असतील तर पैसेवारी १०० पैसे असते. पिके अर्धीच आली असतील तर पैसेवारी ५० पैसे होते. पिकांचे अंदाजे उत्पादन, पावसाचे प्रमाण आणि पीक कापणी प्रयोगातून मिळालेले प्रत्यक्ष उत्पादन यावरून पैसेवारी काढली जाते.
पैसेवारी दोन टप्प्यांत जाहीर होते. पहिली असते नजर अंदाज पैसेवारी, जी महसूल विभागाचे अधिकारी शेतात जाऊन पिकांची स्थिती पाहून ठरवतात. दुसरी असते सुधारित पैसेवारी, जी पीक कापणी प्रयोगातून मिळालेल्या प्रत्यक्ष उत्पादनावरून काढली जाते. सुधारित पैसेवारी हीच अंतिम मानली जाते आणि त्यावरच दुष्काळाची घोषणा व पीक विम्याची भरपाई अवलंबून असते.
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
५० पैशांचा नियम आणि दुष्काळाचे ट्रिगर
महाराष्ट्रात दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी शासनाने ठराविक ट्रिगर निश्चित केले आहेत. पहिला ट्रिगर म्हणजे पावसाची तूट, दुसरा म्हणजे पिकांची पैसेवारी आणि तिसरा म्हणजे पाण्याची उपलब्धता. पैसेवारी ५० पैशाखाली गेली की त्या तालुक्यात दुष्काळ जाहीर करण्याचा मार्ग मोकळा होतो.
खरीप हंगाम २०२६ मध्ये १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ३०४ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला. आता जिल्हानिहाय सुधारित पैसेवारी जाहीर होण्यास सुरुवात झाली आहे. यवतमाळ जिल्ह्यातील लागवडीयोग्य २,०५२ गावांची सरासरी सुधारित पैसेवारी ४४ पैसे इतकी जाहीर झाली आहे. यवतमाळ तालुक्यात ४३ पैसे, कळंब तालुक्यात ४४ पैसे आणि बाभूळगाव तालुक्यात ४२ पैसे अशी तालुकानिहाय पैसेवारी असल्याचे वृत्त आहे.
पैसेवारीवरून पीक विमा भरपाई कशी ठरते?
प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेत (PMFBY) भरपाई ठरवण्याचे मुख्य सूत्र म्हणजे थ्रेशोल्ड उत्पन्न आणि प्रत्यक्ष उत्पन्न यातील फरक. पीक कापणी प्रयोगातून मिळालेले सरासरी उत्पादन थ्रेशोल्ड उत्पन्नापेक्षा कमी आले तर त्याच प्रमाणात भरपाई दिली जाते. सोयाबीन, कापूस आणि भात या पिकांसाठी उपग्रह तंत्रज्ञानातील उत्पादनाला ५० टक्के आणि पीक कापणी प्रयोगातील उत्पादनाला ५० टक्के भारांकन दिले जाते; इतर पिकांसाठी पीक कापणी प्रयोगातील उत्पादनच गृहीत धरले जाते.
खरीप २०२६ मध्ये महाराष्ट्रात ४२.५५ लाख शेतकरी पीक विम्याअंतर्गत विमाधारक आहेत. दुष्काळात पिके करपली असल्यास कापणीपूर्वीच २५ टक्के अग्रिम भरपाई मिळते. पीक कापणी प्रयोगाचा डेटा मिळाल्यानंतर २१ दिवसांच्या आत विम्याची रक्कम जमा करणे विमा कंपन्यांना बंधनकारक आहे; उशीर झाल्यास १२ टक्के व्याजासह भरपाई द्यावी लागते.
दुष्काळी मदत आणि अग्रिम रक्कम
खरीप २०२६ च्या दुष्काळामुळे बाधित शेतकऱ्यांना राज्य शासनाने प्रतिशेतकरी ५,००० रुपये अग्रिम मदत देण्याचा निर्णय घेतला आहे. याबाबतचा शासन निर्णय २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी निर्गमित झाला असून ३०४ दुष्काळी तालुक्यांमधील सुमारे दीड कोटी बाधित शेतकऱ्यांना एकूण साडेसात हजार कोटी रुपयांची मदत थेट लाभ हस्तांतरणाद्वारे (DBT) आधार संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाणार आहे.
याशिवाय अतिवृष्टीमुळे झालेल्या नुकसानीसाठी एनडीआरएफच्या सुधारित निकषांनुसार जिरायती पिकांसाठी प्रति हेक्टर १३,६०० रुपये, बागायती पिकांसाठी प्रति हेक्टर २७,००० रुपये आणि फळपिकांसाठी प्रति हेक्टर ३६,००० रुपये मदत जास्तीत जास्त ३ हेक्टरच्या मर्यादेत दिली जाते.
तुमच्या गावाची पैसेवारी अशी तपासा
- जिल्हाधिकारी कार्यालयाच्या संकेतस्थळावर जिल्ह्याची व तालुक्याची सुधारित पैसेवारी तपासा.
- तुमच्या गावचे तलाठी किंवा कृषी सहाय्यक यांच्याकडे गावाची नजर अंदाज व सुधारित पैसेवारीची माहिती उपलब्ध असते.
- ई-पीक पाहणीत तुमच्या पिकाची नोंद बरोबर आहे का, हे तपासा. नोंद चुकीची असेल तर पीक विम्याचा दावा अडकू शकतो.
- पीक विमा पॉलिसीत पिकाचे नाव, क्षेत्र आणि विमा रक्कम बरोबर आहे का, हे तपासा.
शेतकऱ्यांनी आता ही ४ कामे करा
- पीक विम्याचा दावा अजून केला नसेल तर ७२ तासांच्या आत क्रॉप इन्शुरन्स ॲप किंवा pmfby.gov.in पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
- नुकसान झालेल्या पिकाचे फोटो आणि पंचनाम्याची प्रत जपून ठेवा.
- बँक खाते आधारशी जोडलेले आहे का आणि डीबीटी सुरू आहे का, हे तपासा.
- रब्बी हंगाम २०२६-२७ साठी पीक विमा भरण्याची तयारी करा. रब्बी ज्वारीसाठी ३० नोव्हेंबर २०२६, तर गहू, हरभरा आणि रब्बी कांद्यासाठी १५ डिसेंबर २०२६ ही शेवटची तारीख आहे.
रब्बी पीक विम्यासाठी हप्ता किती?
रब्बी हंगाम २०२६-२७ साठी शेतकऱ्यांना विमा संरक्षित रकमेच्या फक्त १.५ टक्के हप्ता भरावा लागतो. उर्वरित हप्ता केंद्र आणि राज्य सरकार ५०:५० प्रमाणात भरतात. अमरावती विभागात गहू पिकासाठी यवतमाळ जिल्ह्यात प्रति हेक्टर ४२५ रुपये, तर हरभरा पिकासाठी ५४० रुपये हप्ता निश्चित करण्यात आला आहे. अर्ज pmfby.gov.in पोर्टलवर, क्रॉप इन्शुरन्स ॲपवर, बँकेत किंवा सामूहिक सेवा केंद्रावर (CSC) करता येतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न: पैसेवारी म्हणजे काय?
उत्तर: पैसेवारी म्हणजे पिकांची स्थिती मोजण्याचे शासकीय माप आहे. एक रुपया म्हणजे शंभर पैसे. पिके चांगली आली तर पैसेवारी जास्त, पिके खराब झाली तर कमी असते. ५० पैशाखाली पैसेवारी गेली की दुष्काळाचा निकष पूर्ण होतो.
प्रश्न: यवतमाळ जिल्ह्याची पैसेवारी किती आहे?
उत्तर: वृत्तानुसार यवतमाळ जिल्ह्याची सरासरी सुधारित पैसेवारी ४४ पैसे आहे. यवतमाळ तालुक्यात ४३ पैसे, कळंब तालुक्यात ४४ पैसे आणि बाभूळगाव तालुक्यात ४२ पैसे अशी तालुकानिहाय पैसेवारी आहे.
प्रश्न: पैसेवारी ५० पैशाखाली गेली तर काय मिळते?
उत्तर: पैसेवारी ५० पैशाखाली गेली की त्या तालुक्यात दुष्काळ जाहीर होतो, दुष्काळाच्या सवलती लागू होतात आणि पीक विम्याची भरपाई व ५,००० रुपये अग्रिम मदत मिळण्याचा मार्ग मोकळा होतो.
प्रश्न: पीक विम्याची भरपाई कधी मिळणार?
उत्तर: पीक कापणी प्रयोगाचा डेटा मिळाल्यानंतर २१ दिवसांच्या आत विमा कंपनीने भरपाई जमा करणे बंधनकारक आहे. उशीर झाल्यास १२ टक्के व्याजासह भरपाई द्यावी लागते.
प्रश्न: रब्बी पीक विमा भरण्याची शेवटची तारीख कोणती?
उत्तर: रब्बी ज्वारीसाठी ३० नोव्हेंबर २०२६, गहू, हरभरा आणि रब्बी कांद्यासाठी १५ डिसेंबर २०२६ आणि उन्हाळी भुईमूगासाठी ३१ मार्च २०२७ ही शेवटची तारीख आहे.
खरीप पैसेवारी २०२६ ही शेतकऱ्यांच्या हक्काची भरपाई मिळवण्याची पहिली पायरी आहे. तुमच्या गावाची पैसेवारी तपासा, पॉलिसी आणि ई-पीक पाहणीची नोंद बरोबर आहे का, हे पाहा आणि रब्बी हंगामासाठी वेळेत पीक विमा भरा. अधिकृत माहितीसाठी pmfby.gov.in हे प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेचे अधिकृत पोर्टल वापरा.
