Fodder Cultivation Scheme Maharashtra अंतर्गत राज्य सरकारने रोजगार हमी योजनेतून चारा पीक लागवडीच्या कामांना मान्यता दिली आहे. दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांसाठी हिरव्या चाऱ्याची टंचाई निर्माण झाली असताना हा निर्णय पशुपालक शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा ठरणार आहे. ग्रामविकास विभागाने २४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी या चारा लागवडीच्या अंदाजपत्रकास मंजुरी दिल्याचे वृत्त आहे. या योजनेत वैयक्तिक जमिनीवर ७,४९० रोपांच्या लागवडीसाठी १,२१,८१५ रुपये, तर ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवर एक एकर चारा लागवडीसाठी १,५५,००३ रुपयांचे अंदाजपत्रक ठरविण्यात आले आहे. मात्र सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवा — ही रक्कम शेतकऱ्याच्या खात्यात थेट रोख अनुदान म्हणून जमा होत नाही. हे रोजगार हमी योजनेच्या कामाचे अंदाजपत्रक आहे, ज्यात मजुरी आणि साहित्याचा खर्च समाविष्ट आहे. मजुरीची रक्कम प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या मजुरांच्या बँक खात्यात थेट जमा होते.
चारा लागवड योजना म्हणजे काय?
पावसाचा खंड, पाणीटंचाई आणि कमी झालेली कुरणे यामुळे पशुपालकांना हिरवा चारा मिळणे दिवसेंदिवस कठीण होत आहे. हिरवा चारा कमी मिळाला तर दूध उत्पादन घटते आणि जनावरांच्या आरोग्यावरही परिणाम होतो. या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने रोजगार हमी योजनेतून वैयक्तिक, ग्रामपंचायत आणि सार्वजनिक जमिनीवर चारा लागवडीस चालना देण्याचा निर्णय घेतला आहे. ही योजना विकसित भारत रोजगार व आजीविका हमी अभियान (ग्रामीण) म्हणजेच व्हीबी-जी राम जी अंतर्गत राबविली जात आहे. ही जुन्या महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेची (मनरेगा) नवीन स्वरूपातील योजना आहे.
या योजनेची उद्दिष्टे: जनावरांसाठी वर्षभर हिरवा चारा, ग्रामीण भागात मजुरीतून रोजगार, पशुपालनाचा खर्च कमी करणे आणि पडीक जमिनीचा वापर. वृत्तानुसार ही योजना दुष्काळी तालुक्यांसाठी लागू आहे; तुमच्या तालुक्याचा समावेश पंचायत समितीकडे तपासा.
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
एक एकर चारा लागवडीसाठी किती रक्कम? संपूर्ण आर्थिक गणित
या योजनेचे अंदाजपत्रक दोन प्रकारच्या जमिनीसाठी वेगवेगळे ठरविण्यात आले आहे. वैयक्तिक जमिनीवर ७,४९० रोपांच्या लागवडीसाठी एकूण १,२१,८१५ रुपये खर्च गृहीत धरला आहे. यात मजुरी म्हणजेच अकुशल खर्च ७७,६६५ रुपये आहे, जो २४५ मनुष्य दिवस गुणिले ३१७ रुपये प्रतिदिन या दराने मोजला आहे. साहित्य म्हणजेच कुशल खर्च ४४,१५० रुपये आहे. ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवर एक एकर चारा लागवडीसाठी एकूण १,५५,००३ रुपये खर्च गृहीत धरला आहे. यात मजुरी ९३,५१५ रुपये आहे, जी २९५ मनुष्य दिवस गुणिले ३१७ रुपये प्रतिदिन या दराने मोजली आहे. साहित्य खर्च ६१,४८८ रुपये आहे.
या कामांत जमीन साफ करणे, मशागत, खत, लागवड, पाणी, निंदणी आणि कापणी यांचा समावेश आहे. कुशल खर्चात बियाणे, रोपे व खते येतात; अकुशल खर्च म्हणजे मजुरी, जी काम करणाऱ्या मजुरांच्या खात्यात जमा होते. एका स्रोताने वैयक्तिक जमिनीसाठी १,२९,८९५ रुपये असा वेगळा आकडाही दिला आहे, त्यामुळे अंतिम रक्कम अधिकृत शासन निर्णयात तपासा.
कोणती चारा पिके घेता येतात?
योजनेत कोणती पिके मान्य आहेत, याची अधिकृत यादी शासन निर्णयात तपासावी. सर्वसाधारणपणे पशुपालक खालील चारा पिके घेतात.
- बहुवार्षिक गवत: नेपिअर किंवा सुपर नेपिअर, गिनी गवत, दशरथ गवत. एकदा लागवड केल्यावर अनेक वर्षे कापणी करता येते.
- द्विदल चारा: मेथी घास म्हणजेच लुसर्न. प्रथिनयुक्त असल्याने दुभत्या जनावरांसाठी अतिशय उपयुक्त आहे.
- हंगामी चारा: ज्वारी, मका, बाजरी. कमी कालावधीत हिरवा चारा मिळतो आणि दुष्काळात तातडीची गरज भागवतो.
बहुवार्षिक गवतामुळे दरवर्षी पुन्हा लागवड करावी लागत नाही. वर्षभर हिरवा चारा मिळाल्याने दूध उत्पादनात सातत्य राहते आणि महाग चारा विकत घेण्याचा खर्च कमी होतो. नेपिअर साधारण ४५ ते ६० दिवसांनी कापणीस तयार होते; खूप जुने झाल्यावर कापल्यास पौष्टिकता कमी होते. जास्त चारा असल्यास त्याचा मुरघास बनवून ठेवा.
पात्रता आणि आवश्यक कागदपत्रे
अधिकृत शासन निर्णयातील अटी अंतिम राहतील. सर्वसाधारण रोजगार हमी योजनेच्या नियमांनुसार अर्जदार ग्रामीण भागातील रहिवासी असावा, स्वतःच्या नावावर जमीन असावी म्हणजे ७/१२ उतारा आवश्यक आहे. रोजगार हमी योजनेचे जॉब कार्ड असणे आवश्यक असण्याची शक्यता आहे, कारण ही कामे मजुरीवर आधारित आहेत. पशुधन असणे आवश्यक किंवा प्राधान्याचे असू शकते. अल्पभूधारक आणि गरजू शेतकऱ्यांना प्राधान्य दिले जाऊ शकते. अर्जासोबत पाणी प्रमाणपत्र लागू शकते, असे एका स्रोताने नमूद केले आहे.
कागदपत्रे: ७/१२ व ८-अ उतारा, आधार कार्ड, आधार लिंक बँक पासबुक, जॉब कार्ड, पासपोर्ट फोटो, पशुधन नोंद किंवा कानातील टॅग असल्यास त्याची माहिती आणि पाणी प्रमाणपत्र. बँक खाते आधारशी लिंक असणे अत्यावश्यक आहे, कारण मजुरी थेट खात्यात जमा होते.
अर्ज प्रक्रिया: टप्प्याटप्प्याने संपूर्ण माहिती
- अर्ज सादर करणे: ग्रामपंचायत, ग्रामसेवक किंवा रोजगार सेवकाकडे चारा लागवडीसाठी अर्ज द्या.
- ग्रामसभा मान्यता: ग्रामसभेत मान्यता घेऊन तुमचे नाव वार्षिक आराखड्यात समाविष्ट केले जाते.
- प्रशासकीय मान्यता: पंचायत समिती किंवा गट विकास अधिकारी स्तरावर कामाला मंजुरी मिळते.
- काम सुरू: मंजुरीनंतर लागवडीचे काम सुरू होते. काम पूर्ण झाल्यावर मस्टरच्या आधारे मजुरी बँक खात्यात जमा होते.
सध्या अर्जाची अंतिम तारीख किंवा ऑनलाइन पोर्टल याबाबत अधिकृत माहिती प्रसिद्ध झालेली नाही; तपशील तहसील किंवा पंचायत समितीकडून घ्या. अर्जासाठी कोणालाही पैसे देऊ नका आणि मोबाईलवरील लगेच पैसे येतील अशा लिंकवर क्लिक करू नका. पात्र शेतकऱ्यांनी ग्रामपंचायतीकडे जाऊन आपले नाव वार्षिक आराखड्यात समाविष्ट करून घ्यावे.
अधिकृत स्रोत: महाराष्ट्र शासनाचा ग्रामविकास विभाग व रोजगार हमी योजना विभाग. २४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मंजुरी दिल्याचे व मंत्री भरत गोगावले यांनी माहिती दिल्याचे वृत्त आहे; शासन निर्णय प्रसिद्ध झाल्यावर अंतिम आकडे तपासा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
प्रश्न १: एक एकर चारा लागवडीसाठी किती रक्कम मिळते?
उत्तर: सार्वजनिक जमिनीवर एक एकरसाठी १,५५,००३ रुपये; वैयक्तिक जमिनीवर ७,४९० रोपांसाठी १,२१,८१५ रुपये. ही रक्कम कामाचे अंदाजपत्रक आहे, थेट रोख अनुदान नाही.
प्रश्न २: या योजनेत दिवसाला किती मजुरी मिळते?
उत्तर: ३१७ रुपये प्रतिदिन. वैयक्तिक जमिनीसाठी २४५ मनुष्य दिवस, सार्वजनिक जमिनीसाठी २९५ मनुष्य दिवस गृहीत धरले आहेत.
प्रश्न ३: जॉब कार्ड नसेल तर अर्ज करता येतो का?
उत्तर: कामे मजुरीवर आधारित असल्याने जॉब कार्ड आवश्यक असण्याची शक्यता आहे. नसेल तर आधी रोजगार सेवकाकडे जॉब कार्डसाठी अर्ज करा.
प्रश्न ४: ही योजना सर्व जिल्ह्यांसाठी आहे का?
उत्तर: वृत्तानुसार दुष्काळी तालुक्यांसाठी आहे; तुमच्या तालुक्याचा समावेश पंचायत समितीकडे तपासा.
प्रश्न ५: मजुरीची रक्कम कधी आणि कशी मिळते?
उत्तर: काम पूर्ण झाल्यावर मस्टरच्या आधारे मजुरी थेट मजुराच्या आधार लिंक बँक खात्यात जमा होते.
प्रश्न ६: ही योजना मनरेगाची नवीन आवृत्ती आहे का?
उत्तर: होय, व्हीबी-जी राम जी अंतर्गत राबवली जात आहे; ही जुन्या मनरेगाचीच नवीन नावाने असलेली योजना आहे.
