PM Vridhavastha Pension Yojana ही केंद्र शासनाची वृद्धापकाळ पेन्शन योजना असून महाराष्ट्रातील ६५ वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांना या योजनेतून दरमहा ₹१,५०० पेन्शन मिळते. १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी झालेल्या केंद्रीय मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत या योजनेचे जुने नाव — इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजना (IGNOAPS) — बदलून प्रधानमंत्री वृद्धावस्था पेन्शन योजना (PM Vridhavastha Pension Yojana) असे करण्यात आले. पात्रता, पेन्शन रक्कम आणि अर्जाची प्रक्रिया पूर्वीप्रमाणेच आहे, त्यामुळे आधीच पेन्शन घेणाऱ्या लाभार्थ्यांना ₹१,५०० दरमहा मिळत राहील.
काय आहे ही योजना?
राष्ट्रीय सामाजिक सहाय्यता कार्यक्रम (NSAP) अंतर्गत वृद्धांना दिली जाणारी ही केंद्र पुरस्कृत पेन्शन योजना आहे. राज्य शासनाच्या श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेच्या सहकार्याने महाराष्ट्रात लाभार्थ्यांना दरमहा ठराविक रक्कम दिली जाते. पेन्शन थेट आधार-लिंक बँक खात्यात जमा होते, साधारणतः दर महिन्याच्या १ ते १० तारखेदरम्यान.
१४ ऑक्टोबरच्या मंत्रिमंडळ निर्णयात काय बदलले?
- जुन्या इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजनेचे नवे नाव — प्रधानमंत्री वृद्धावस्था पेन्शन योजना (PM Vridhavastha Pension Yojana).
- संपूर्ण राष्ट्रीय सामाजिक सहाय्यता कार्यक्रमाचे (NSAP) नवे नाव — प्रधानमंत्री सामाजिक सहायता योजना, २०२६-२७ ते २०३०-३१ या पाच वर्षांसाठी ₹५३,४२८ कोटींची तरतूद मंजूर.
- वृद्ध आणि विधवा पेन्शन योजनांची पात्रता व मदत रक्कम जैसे होते तशीच सुरू राहील — फक्त नावे बदलली आहेत.
- दिव्यांग पेन्शनमध्ये सुधारणा झाली आहे (४०% दिव्यांगत्वावर पेन्शन, जन्मापासून पात्रता, रक्कम वाढ), परंतु वृद्धापकाळ पेन्शनच्या नियमांत कोणताही बदल नाही.
- असा दावा केला जात आहे की सुमारे ३.२० कोटी लाभार्थ्यांना या कार्यक्रमातून देशभरात लाभ मिळेल.
महाराष्ट्रात किती पेन्शन मिळते? (पूर्ण रक्कम पहा)
महाराष्ट्रात वृद्धापकाळ पेन्शन केंद्र आणि राज्य शासनाच्या संयुक्त निधीतून दिली जाते. दोन्ही भागांची बेरीज खालीलप्रमाणे:
यह भी पढ़े:
EPS Pension Hike 2026: ₹१,००० ची किमान पेन्शन अपुरी! संसदीय समितीची शिफारस — आता काय होणार?
- वय ६५ ते ७९ वर्षे: केंद्र शासनाकडून ₹२०० + राज्य शासनाकडून (श्रावणबाळ सेवा योजनेतून) ₹१,३०० = एकूण ₹१,५०० दरमहा
- वय ८० वर्षे व त्यावरील: केंद्र शासनाकडून ₹५०० + राज्य शासनाकडून ₹१,००० = एकूण ₹१,५०० दरमहा
म्हणजेच, ६५ वर्षांवरील प्रत्येक पात्र लाभार्थ्याला महाराष्ट्रात दरमहा ₹१,५०० पेन्शन मिळते. ही रक्कम थेट खात्यात जमा होते.
पात्रता — तुम्ही लाभ घेऊ शकता का?
- वय: अर्जदाराचे वय ६५ वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक असावे.
- दाखल: ग्रामीण किंवा शहरी भागातील दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबाच्या यादीत नाव असावे. BPL यादीत नाव नसेल तरी निराधार ज्येष्ठ नागरिक — ज्यांचे वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹२१,००० पेक्षा कमी आहे — हे श्रावणबाळ सेवा राज्य पेन्शन योजनेतून पूर्ण ₹१,५०० मिळवू शकतात.
- निवासी: महाराष्ट्राचे रहिवासी असावे.
- इतर पेन्शन: राज्य शासनाच्या इतर कोणत्याही मासिक पेन्शन योजनेचा लाभ घेत नसावा.
- विशेष नियम: संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेचे लाभार्थी वयाच्या ६५व्या वर्षी या वृद्धापकाळ पेन्शन योजनेत आपोआप स्थलांतरित होतात.
आवश्यक कागदपत्रे
- वयाचा पुरावा: जन्म प्रमाणपत्र उतारा, शाळा सोडल्याचा दाखला, रेशन कार्ड, मतदार ओळखपत्र, आधार कार्ड किंवा सरकारी डॉक्टरांचे प्रमाणपत्र.
- उत्पन्नाचा पुरावा: BPL यादीतील नावाचा पुरावा किंवा वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० पर्यंत असल्याचे उत्पन्न प्रमाणपत्र.
- राहिवासाचा पुरावा: ग्रामसेवक / तलाठी / मंडळ निरीक्षक यांचा दाखला किंवा न्यायालयीन प्रमाणपत्र.
- बँकेचे तपशील: आधार-लिंक बँक पासबुकची प्रत किंवा रद्द केलेला चेक.
- अलीकडील पासपोर्ट आकाराचा फोटो.
- इतर कोणत्याही सरकारी पेन्शनचा लाभ घेत नसल्याचे घोषणापत्र.
ऑनलाइन अर्ज कसा करावा? (MahaDBT पोर्टल)
- पायरी १: mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर जा आणि “New User? Register Here” वर क्लिक करा. OTP द्वारे मोबाईल व ई-मेल तपासून खाते तयार करा.
- पायरी २: लॉगिन करून डॅशबोर्डवर “Social Justice” (सामाजिक न्याय) विभाग निवडा आणि योजनांच्या यादीतून “Shravanbal Seva State Pension Scheme” किंवा वृद्धापकाळ पेन्शन योजना निवडा.
- पायरी ३: अर्जात वैयक्तिक माहिती, इंग्रजी व मराठीत पत्ता आणि बँक खात्याची माहिती भरा. बँक खाते आधारशी लिंक केलेले असल्याची खात्री करा.
- पायरी ४: आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा — वयाचा पुरावा, उत्पन्न/BPL पुरावा, राहिवास दाखला, आधार कार्ड, बँक पासबुकची प्रत आणि फोटो.
- पायरी ५: अर्ज सबमिट करा आणि अर्जाचा आयडी (Application ID) सुरक्षित ठेवा. पोर्टलवरील “Track Application” पर्यायाने स्थिती तपासता येते.
ऑफलाइन अर्ज करायचा असेल तर
जवळच्या आपले सरकार सेवा केंद्र, जिल्हाधिकारी कार्यालय, तहसीलदार किंवा तलाठी कार्यालयात जा. मोफत अर्ज फॉर्म घेऊन पूर्ण भरा, स्वयं-साक्षांकित कागदपत्रे जोडा आणि संबंधित अधिकाऱ्याकडे जमा करा. अर्जासाठी कोणतेही शुल्क नाही.
अर्जाची स्थिती कशी तपासावी?
MahaDBT पोर्टलवर लॉगिन करा आणि “Track Application” पर्यायात तुमचा Application ID टाका. तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती स्क्रीनवर दिसेल. मदतीसाठी हेल्पलाइन क्रमांक 1800-120-8040 वर संपर्क साधा.
पेन्शन वेळेत मिळावी म्हणून ५ महत्त्वाच्या टिपा
- बँक खाते आधारशी लिंक केलेले असल्याची खात्री करा — पेन्शन थेट याच खात्यात येते.
- वयाचा पुरावा व उत्पन्न प्रमाणपत्र अलीकडचे असावे.
- वार्षिक जीवन प्रमाणपत्र (Life Certificate) वेळेत जमा करा, नाहीतर पेन्शन थांबू शकते.
- मोबाईल क्रमांक बँक खात्याशी लिंक ठेवा म्हणजे जमा रक्कमेचे SMS येतात.
- नाव, वय आणि बँक खाते क्रमांकातील तपशील कागदपत्रांत एकसारखे असावेत.
सामान्य प्रश्न (FAQ)
१) PM Vridhavastha Pension Yojana मध्ये दरमहा किती पेन्शन मिळते?
महाराष्ट्रात ६५ वर्षांवरील पात्र लाभार्थ्यांना दरमहा ₹१,५०० पेन्शन मिळते. ६५ ते ७९ वयोगटात केंद्राकडून ₹२०० आणि राज्याकडून ₹१,३०० मिळतात; ८० वर्षांवरीलांना केंद्राकडून ₹५०० आणि राज्याकडून ₹१,००० मिळतात — दोन्ही मिळून ₹१,५००.
२) योजनेचे नाव का बदलले?
१४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी केंद्रीय मंत्रिमंडळाने राष्ट्रीय सामाजिक सहाय्यता कार्यक्रमाला (NSAP) प्रधानमंत्री सामाजिक सहायता योजना हे नवे नाव दिले आणि त्याअंतर्गतच्या उपयोजनांची नावेही बदलली. इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ पेन्शन योजना आता प्रधानमंत्री वृद्धावस्था पेन्शन योजना म्हणून ओळखली जाईल. लाभ आणि पात्रतेत बदल नाही.
३) BPL यादीत नाव नाही, तरीही अर्ज करता येतो का?
होय. निराधार ज्येष्ठ नागरिक ज्यांचे वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹२१,००० पेक्षा कमी आहे, ते श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेतून पूर्ण ₹१,५०० पेन्शन मिळवू शकतात.
४) अर्जासाठी काही शुल्क आहे का?
नाही. ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन अर्ज पूर्णपणे मोफत आहे. कोणी पैसे मागत असल्यास सावधान रहा.
५) पेन्शन कधीपासून मिळायला सुरुवात होते?
अर्ज मंजूर झाल्यानंतर पेन्शन मंजुरीच्या महिन्यापासून सुरू होते आणि थेट बँक खात्यात जमा होते, साधारणतः दर महिन्याच्या १ ते १० तारखेदरम्यान.
६) संजय गांधी निराधार योजनेचा लाभार्थी ६५ वर्षांचा झाला तर काय होईल?
अशा लाभार्थ्यांना वयाच्या ६५व्या वर्षी या वृद्धापकाळ पेन्शन योजनेत आपोआप स्थलांतरित केले जाते आणि त्यांना ₹१,५०० दरमहा पेन्शन सुरू राहते.
