UPS Jeevan Setu Digital Life Certificate ही केंद्र सरकारच्या युनिफाईड पेन्शन स्कीम (UPS) अंतर्गत पेन्शन घेणाऱ्या निवृत्त कर्मचाऱ्यांसाठी सुरू करण्यात आलेली नवी डिजिटल सुविधा आहे. पेन्शन फंड नियामक आणि विकास प्राधिकरणाने (PFRDA) ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी जारी केलेल्या परिपत्रकानुसार, UPS पेन्शनधारक आता आपले वार्षिक जीवन प्रमाणपत्र मोबाईलवरूनच, आधार-आधारित प्रमाणीकरणाद्वारे सादर करू शकतात. यासाठी बँकेत किंवा पेन्शन कार्यालयात जाण्याची गरज नाही. मात्र, हे प्रमाणपत्र दरवर्षी ३० नोव्हेंबरपर्यंत सादर करणे बंधनकारक आहे; वेळेत सादर न केल्यास मासिक पेन्शन थांबू शकते.
UPS जीवन सेतू म्हणजे काय?
UPS जीवन सेतू (UPS Jeevan Setu) ही PFRDA ने सुरू केलेली मोबाईल अॅप-आधारित डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र (DLC) सुविधा आहे. ही सुविधा ‘NPS by Protean eGov’ या मोबाईल अॅपद्वारे उपलब्ध आहे. PFRDA च्या परिपत्रक क्रमांक PFRDA/2026/54/SUP-CG-SG/02 नुसार, UPS अंतर्गत पेन्शन घेणारे सर्व निवृत्त कर्मचारी या सुविधेचा वापर करू शकतात. अॅपमध्ये आधार-आधारित प्रमाणीकरण, विशेषतः चेहरा ओळख (फेस ऑथेंटिकेशन) तंत्रज्ञानाचा वापर करून पेन्शनधारकाची ओळख पटवली जाते. यापूर्वी जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्यासाठी पेन्शनधारकाला बँकेच्या शाखेत किंवा पेन्शन कार्यालयात प्रत्यक्ष जावे लागत असे. आता ही संपूर्ण प्रक्रिया घरबसल्या मोबाईलवर पूर्ण होते. वयोवृद्ध पेन्शनधारक आणि दुर्गम भागात राहणाऱ्या निवृत्त कर्मचाऱ्यांसाठी ही सुविधा मोठा दिलासा आहे.
३० नोव्हेंबरची मुदत का महत्त्वाची?
PFRDA ने स्पष्ट केले आहे की सर्व UPS पेन्शनधारकांनी आपले डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र दरवर्षी ३० नोव्हेंबरपर्यंत सादर करावे. ही मुदत पाळली तरच मासिक पेन्शनचे पैसे अखंडपणे मिळत राहतील. मुदत संपल्यानंतर प्रमाणपत्र सादर न केल्यास पेन्शनचे पैसे थांबवले जाऊ शकतात आणि नंतर प्रमाणपत्र सादर केल्यावरच ते पुन्हा सुरू होतात. त्यामुळे शेवटच्या दिवसाची वाट न पाहता लवकरात लवकर प्रमाणपत्र सादर करणे शहाणपणाचे ठरेल. केंद्र सरकारच्या पेन्शन व पेन्शनधारक कल्याण विभागाने (DoPPW) १ ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत देशभरातील २,००० शहरे आणि जिल्ह्यांमध्ये पाचवी राष्ट्रव्यापी डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र मोहीमही सुरू केली आहे.
यह भी पढ़े:
EPS Pension Hike 2026: १९ नोव्हेंबरला EPFO ची मोठी बैठक — ₹१,००० ची पेन्शन ₹३,००० होणार का?
मोबाईलवरून जीवन प्रमाणपत्र कसे सादर करावे?
UPS जीवन सेतू सुविधेद्वारे जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्याची प्रक्रिया सोपी ठेवण्यात आली आहे. अॅपमधील सूचनांनुसार पुढीलप्रमाणे पावले उचलावीत:
- सर्वप्रथम आपल्या मोबाईलमध्ये ‘NPS by Protean eGov’ अॅप डाऊनलोड करा किंवा आधीपासून असलेले अॅप उघडा. हे अॅप ‘NPS, UPS and APY Mobile App’ या नावानेही ओळखले जाते.
- अॅपच्या मुख्य पडद्यावर ‘UPS Jeewan Setu – Digital Life Certificate’ हा पर्याय निवडा.
- आपला आधार क्रमांक आणि पेन्शनशी संबंधित माहिती अॅपमध्ये भरा.
- आधार-आधारित प्रमाणीकरणासाठी मोबाईलच्या कॅमेऱ्यासमोर चेहरा ओळख प्रक्रिया पूर्ण करा. यासाठी चांगला प्रकाश असलेली जागा निवडा.
- प्रमाणीकरण यशस्वी झाल्यावर डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र तयार होईल. ते सादर (सबमिट) करा आणि मिळालेली पावती किंवा संदर्भ क्रमांक जपून ठेवा.
प्रमाणपत्र सादर झाल्याची खात्री करण्यासाठी आपल्या बँकेकडे किंवा पेन्शन कार्यालयाकडे चौकशी करावी. चेहरा ओळख पटवताना अडचण येत असेल तर बायोमेट्रिक (बोटांचे ठसे) पर्यायही उपलब्ध असतो.
प्रमाणपत्र सादर करण्यासाठी काय लागेल?
- आधार कार्ड आणि आधारशी जोडलेला मोबाईल क्रमांक
- स्मार्टफोन आणि इंटरनेट जोडणी
- ‘NPS by Protean eGov’ मोबाईल अॅप
- पेन्शन पेमेंट ऑर्डर (PPO) क्रमांक किंवा पेन्शन खात्याची माहिती
- चेहरा ओळख प्रक्रियेसाठी चांगला प्रकाश आणि मोबाईलचा कॅमेरा
आधारशी मोबाईल क्रमांक जोडलेला नसेल तर आधी तो अपडेट करून घ्यावा, कारण प्रमाणीकरणासाठी आधारशी जोडलेला क्रमांक आवश्यक असतो.
मुदत चुकली तर काय होईल?
३० नोव्हेंबरपर्यंत जीवन प्रमाणपत्र सादर न केल्यास UPS अंतर्गत मिळणारे मासिक पेन्शन थांबवले जाऊ शकते. पेन्शन थांबल्यावर प्रमाणपत्र सादर केल्याशिवाय पैसे पुन्हा सुरू होत नाहीत आणि थांबलेले पैसे मिळण्यासही विलंब होऊ शकतो. त्यामुळे मुदत चुकवणे टाळावे. जर कोणत्याही कारणाने मुदत चुकलीच, तर लगेच प्रमाणपत्र सादर करावे आणि आपल्या बँकेशी किंवा पेन्शन कार्यालयाशी संपर्क साधावा. पेन्शन हा अनेक निवृत्त कर्मचाऱ्यांच्या कुटुंबाचा एकमेव आधार असतो, त्यामुळे ही छोटीशी वार्षिक प्रक्रिया वेळेत पूर्ण करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
UPS पेन्शन योजना थोडक्यात
युनिफाईड पेन्शन स्कीम (UPS) ही केंद्र सरकारच्या कर्मचाऱ्यांसाठी १ एप्रिल २०२५ पासून लागू झालेली पेन्शन योजना आहे. या योजनेत २५ वर्षे सेवा पूर्ण केलेल्या कर्मचाऱ्याला निवृत्तीपूर्वीच्या शेवटच्या १२ महिन्यांच्या सरासरी मूळ वेतनाच्या ५० टक्के इतकी हमी पेन्शन मिळते. किमान १० वर्षे सेवा केलेल्या कर्मचाऱ्याला दरमहा किमान १०,००० रुपये पेन्शन मिळण्याची हमी आहे. UPS मध्ये महागाई भत्ता (DA) आधारित महागाई सवलतही दिली जाते आणि कर्मचाऱ्याच्या मृत्यूनंतर कुटुंबाला पेन्शनच्या ६० टक्के इतकी कुटुंब पेन्शन मिळते.
जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्याचे इतर मार्ग
मोबाईल अॅप वापरणे शक्य नसेल तर पेन्शनधारक खालील पर्यायांचाही वापर करू शकतात. जीवन प्रमाण (Jeevan Pramaan) अॅपद्वारे चेहरा ओळख पद्धतीने प्रमाणपत्र सादर करता येते. बँकेच्या शाखेत जाऊनही जीवन प्रमाणपत्र सादर करता येते. टपाल कार्यालये आणि इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँकेच्या (IPPB) घरपोच सेवेद्वारेही ही सोय आहे. जवळच्या कॉमन सर्व्हिस सेंटर (CSC) मध्ये जाऊनही ही प्रक्रिया पूर्ण करता येते. ८० वर्षांवरील पेन्शनधारकांसाठी जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्याची मुदत १ ऑक्टोबरपासूनच सुरू झाली होती आणि तीही ३० नोव्हेंबरपर्यंतच आहे.
यह भी पढ़े:
NPS Vatsalya Scheme: फक्त ₹२५० मध्ये मुलाच्या नावाने पेन्शन खाते! १८ व्या वर्षी किती पैसे मिळणार?
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: UPS जीवन सेतू सुविधा कोणासाठी आहे?
उत्तर: ही सुविधा फक्त युनिफाईड पेन्शन स्कीम (UPS) अंतर्गत पेन्शन घेणाऱ्या केंद्र सरकारच्या निवृत्त कर्मचाऱ्यांसाठी आहे.
प्रश्न २: जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्याची शेवटची तारीख कोणती?
उत्तर: दरवर्षी ३० नोव्हेंबर ही शेवटची तारीख आहे. २०२६ साठीही ३० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत प्रमाणपत्र सादर करावे लागेल.
प्रश्न ३: प्रमाणपत्र सादर करण्यासाठी कोणते अॅप वापरावे?
उत्तर: ‘NPS by Protean eGov’ मोबाईल अॅप वापरा आणि त्यातील ‘UPS Jeewan Setu – Digital Life Certificate’ हा पर्याय निवडा.
प्रश्न ४: चेहरा ओळख पटवता येत नसेल तर काय करावे?
उत्तर: बायोमेट्रिक पर्याय वापरता येतो किंवा बँक शाखा, टपाल कार्यालय, CSC केंद्र येथे जाऊन प्रमाणपत्र सादर करता येते.
प्रश्न ५: मुदतीत प्रमाणपत्र सादर न केल्यास काय होईल?
उत्तर: मासिक पेन्शनचे पैसे थांबवले जाऊ शकतात. प्रमाणपत्र सादर केल्यावरच पेन्शन पुन्हा सुरू होते, त्यामुळे मुदत चुकवू नका.
प्रश्न ६: ही सुविधा कधी सुरू झाली?
उत्तर: PFRDA ने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी परिपत्रक जारी करून ही सुविधा सुरू केली आहे.
स्रोत: PFRDA परिपत्रक क्र. PFRDA/2026/54/SUP-CG-SG/02, दिनांक ३० ऑक्टोबर २०२६; पेन्शन व पेन्शनधारक कल्याण विभाग, डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र मोहीम २०२६.
