Pashu Kisan Credit Card ही केंद्र सरकारची अशी योजना आहे, जिच्यामुळे गाय, म्हैस, शेळी-मेंढी पाळणाऱ्या शेतकऱ्यांना जनावरांच्या चारा-पाण्यासाठी, औषधोपचारासाठी बँकेकडून स्वस्त दरात कर्ज मिळते. या कार्डवर गायीसाठी ₹४०,७८३, म्हशीसाठी ₹६०,२४९ आणि शेळी-मेंढीसाठी प्रत्येकी ₹४,०६३ पर्यंतचे कर्ज मिळते. वेळेवर परतफेड केल्यास या कर्जावरील प्रत्यक्ष व्याजदर फक्त ४% राहतो. दुष्काळी भागातील दूध उत्पादकांसाठी ही योजना मोठा आधार ठरू शकते.
पशु किसान क्रेडिट कार्ड म्हणजे काय?
किसान क्रेडिट कार्ड (केसीसी) शेतीसाठी कर्ज देण्यासाठी ओळखले जाते. त्याच धर्तीवर केंद्र सरकारने पशुपालन आणि मत्स्यपालन करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी पशु किसान क्रेडिट कार्ड सुरू केले आहे. हे कार्ड मत्स्यपालन, पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय मंत्रालयाच्या मार्गदर्शनाखाली बँकांमार्फत दिले जाते. हे एक फिरते कॅश क्रेडिट खाते आहे — मंजूर मर्यादेपर्यंत पैसे वापरता येतात, परतफेड केल्यावर पुन्हा वापरता येतात. महत्त्वाचे म्हणजे हे कर्ज नवीन जनावर खरेदीसाठी नाही, तर असलेल्या जनावरांच्या दैनंदिन देखभालीसाठी — चारा, पशुखाद्य, औषधे, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय उपचार यांसाठी आहे.
जनावरानुसार किती कर्ज मिळते?
बँक जनावरांच्या संख्येनुसार आणि जिल्हा स्तरीय तांत्रिक समितीने (DLTC) ठरवलेल्या स्केल ऑफ फायनान्सनुसार कर्जमर्यादा ठरवते. सुरुवातीला ठरलेली मर्यादा अशी आहे:
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
- गाय (दुभती): प्रति गाय ₹४०,७८३ — ही रक्कम ६ समान मासिक हप्त्यांत (दरमहा सुमारे ₹६,७९७) दिली जाते.
- म्हैस (दुभती): प्रति म्हैस ₹६०,२४९
- शेळी / मेंढी: प्रति जनावर ₹४,०६३
- डुक्कर: प्रति डुक्कर ₹१६,३३७
- कोंबडी: अंडी देणारी कोंबडी ₹७२०, ब्रॉयलर कोंबडी ₹१६१ प्रति नग
एकूण कर्जमर्यादा ₹३ लाखांपर्यंतच असते. जिल्ह्यानुसार स्केल ऑफ फायनान्समध्ये थोडीफार तफावत असू शकते, त्यामुळे बँक शाखेत सध्याची अचूक मर्यादा तपासून घ्या.
व्याजदर किती? ४% कसे मिळते?
बँका या कर्जावर साधारणपणे ७% वार्षिक व्याज आकारतात. मात्र केंद्र सरकारच्या सुधारित व्याज सवलत योजनेनुसार (Modified Interest Subvention Scheme) वेळेवर परतफेड करणाऱ्या शेतकऱ्यांना ३% व्याज सवलत मिळते. त्यामुळे प्रत्यक्ष व्याजदर फक्त ४% राहतो. ही सवलत मिळवण्यासाठी संपूर्ण रक्कम १ वर्षाच्या आत परत करणे आवश्यक आहे; उशीर झाल्यास सवलत मिळत नाही आणि पूर्ण ७% व्याज लागू होते.
विना तारण कर्ज किती मिळते?
₹१.६ लाखांपर्यंतचे कर्ज कोणत्याही तारणाशिवाय (विना गॅरंटी) मिळते — यासाठी जमीन, घर किंवा सोने गहाण ठेवण्याची गरज नाही. १ जानेवारी २०२७ पासून लागू होणाऱ्या भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या नव्या किसान क्रेडिट कार्ड नियमांनुसार (RBI KCC Directions 2026) ही विना तारण मर्यादा ₹२ लाखांपर्यंत वाढणार आहे. अर्ज करताना शाखेत सध्याची मर्यादा लेखी तपासून घ्या.
पात्रता — कोण अर्ज करू शकतो?
- पशुपालन करणारा कोणताही शेतकरी — वैयक्तिक पशुपालक, संयुक्त कर्जदार, संयुक्त दायित्व गट (JLG) आणि स्वयंसहायता गट (SHG) सदस्य; भाड्याच्या शेडमध्ये पशुपालन करणारेही पात्र.
- गाय, म्हैस, शेळी-मेंढी, डुक्कर, कुक्कुटपालन करणारे पशुपालक पात्र आहेत.
- जनावरांचे शासकीय पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्यांमार्फत इअर टॅगिंग (Ear Tagging) झालेले असणे बंधनकारक आहे. टॅगिंग झालेले नसेल, तर आधी जवळच्या पशुवैद्यकीय दवाखान्यातून ते करून घ्या.
- अर्जदाराचे बँकेत खाते आणि आधार कार्ड असणे आवश्यक आहे.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड आणि पॅन कार्ड (ओळखीचा पुरावा)
- रहिवासी पुरावा — रेशन कार्ड, मतदान ओळखपत्र किंवा वीजबिल
- पासपोर्ट आकाराचे २ फोटो
- बँक खात्याचे पासबुक / खाते तपशील
- जनावरांच्या इअर टॅगिंगचा पुरावा / पशुवैद्यकीय दाखला
- शेतजमिनीचा ७/१२ उतारा असल्यास (जमीन नसलेल्यांनाही अर्ज करता येतो)
अर्ज कसा करावा? टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया
- बँक शाखेत जा: जवळच्या राष्ट्रीयीकृत बँक, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक किंवा ग्रामीण बँकेच्या शाखेत जा — ज्या बँकेत खाते आहे, तिथे अर्ज करणे सोपे जाते.
- अर्ज भरा: बँकेकडून पशु किसान क्रेडिट कार्डचा अर्ज घ्या. त्यात तुमची माहिती, जनावरांची संख्या व प्रकार, अंदाजे खर्च भरा.
- कागदपत्रे जोडा: वरील सर्व कागदपत्रांच्या प्रती अर्जासोबत जोडा.
- जनावरांची पडताळणी: बँक किंवा पशुवैद्यकीय अधिकारी जनावरांची संख्या आणि इअर टॅगिंग तपासतील.
- मंजुरी व कार्ड: पडताळणीनंतर साधारणपणे १५ ते २० दिवसांत कर्जमर्यादा मंजूर होऊन कार्ड जारी केले जाते.
- रक्कम वापरा: गायीसाठीची रक्कम ६ मासिक हप्त्यांत, तर इतर जनावरांसाठी गरजेनुसार मर्यादेतून काढता येते.
जनसमर्थ पोर्टलवरूनही (jansamarth.in) केसीसीसाठी अर्ज करता येतो, मात्र पशु केसीसीसाठी शाखेत जाऊन अर्ज करणे अधिक खात्रीशीर ठरते.
हे कर्ज कशासाठी वापरता येते — आणि कशासाठी नाही?
वापरता येते: हिरवा व सुका चारा, पशुखाद्य व खनिज मिश्रण, औषधे व लसीकरण, पशुवैद्यकीय उपचार, दूध व्यवसायाचे दैनंदिन खेळते भांडवल.
वापरता येत नाही: नवीन जनावर खरेदीसाठी हे कर्ज नाही — त्यासाठी दुग्धव्यवसाय अनुदानाच्या वेगळ्या योजना आहेत. घरगुती खर्चासाठीही वापरू नये — बँक वापराची तपासणी करू शकते.
महाराष्ट्रातील पशुपालकांसाठी हे का महत्त्वाचे?
महाराष्ट्रात ३०४ तालुक्यांत दुष्काळी परिस्थिती असून, चाऱ्याचा तुटवडा दूध उत्पादकांना जाणवत आहे. राज्य सरकारने १९ जिल्ह्यांत मुरघासावर प्रति किलो ₹३ अनुदान (९० दिवस) जाहीर केले आहे. अशा काळात या कार्डमधून ४% व्याजाने मिळणारे खेळते भांडवल चारा व पशुखाद्य खरेदीसाठी तातडीची मदत ठरू शकते.
फसवणुकीपासून सावध रहा
या कार्डसाठी कोणतेही शुल्क किंवा एजंट फी लागत नाही. व्हॉट्सअ‍ॅपवरून लिंक पाठवून कार्ड काढून देण्याचे आमिष दाखवले, तर ती फसवणूक असू शकते — अशा लिंकवर क्लिक करू नका आणि ओटीपी कोणालाही देऊ नका.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्र. पशु किसान क्रेडिट कार्डवर जास्तीत जास्त किती कर्ज मिळते?
उ. एकूण मर्यादा ₹३ लाखांपर्यंत; ₹१.६ लाखांपर्यंतचे कर्ज विना तारण मिळते (१ जानेवारी २०२७ पासून ₹२ लाख होणार).
प्र. व्याजदर नेमका किती आहे?
उ. बँक ७% आकारते, पण १ वर्षात वेळेवर परतफेड केल्यास ३% सवलतीमुळे प्रत्यक्ष व्याज फक्त ४% राहते.
प्र. जमीन नावावर नसलेला शेतकरी अर्ज करू शकतो का?
उ. होय. भाड्याच्या शेडमध्ये पशुपालन करणारेही पात्र आहेत; मात्र जनावरांचे इअर टॅगिंग बंधनकारक आहे.
प्र. या कार्डवरून नवीन गाय किंवा म्हैस खरेदी करता येते का?
उ. नाही. हे कर्ज फक्त चारा, पशुखाद्य, औषधे आणि उपचार यांसारख्या दैनंदिन खर्चासाठी आहे.
प्र. गायीसाठीचे ₹४०,७८३ एकदाच मिळतात का?
उ. नाही. रक्कम ६ समान मासिक हप्त्यांत (दरमहा सुमारे ₹६,७९७) दिली जाते; संपूर्ण रक्कम १ वर्षात ४% व्याजासह परत करायची असते.
प्र. अर्ज कुठे करायचा?
उ. जवळच्या राष्ट्रीयीकृत बँक, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक किंवा ग्रामीण बँकेच्या शाखेत; जनसमर्थ पोर्टलवरूनही अर्ज करता येतो.
स्रोत: मत्स्यपालन, पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय मंत्रालय (DAHD) आणि भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या किसान क्रेडिट कार्ड मार्गदर्शक सूचना. जनावरनिहाय मर्यादा जिल्ह्यानुसार बदलू शकते; अर्जापूर्वी बँक शाखेत तपासून घ्या.
