NMMS Scholarship Maharashtra 2026 — महाराष्ट्रातील इयत्ता ८वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी आनंदाची बातमी आहे. महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (MSCE Pune) यांच्यामार्फत घेण्यात येणारी राष्ट्रीय आर्थिक दुर्बल घटक शिष्यवृत्ती परीक्षा (NMMS) रविवार, २० डिसेंबर २०२६ रोजी होणार आहे. या परीक्षेत निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांना इयत्ता ९वी ते १२वीपर्यंत दरमहा १,००० रुपये, म्हणजेच वर्षाला १२,००० रुपये शिष्यवृत्ती मिळते. महाराष्ट्रासाठी यावर्षी ११,६८२ शिष्यवृत्त्यांचा कोटा आहे. त्यामुळे सरकारी, अनुदानित किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळेत शिकणाऱ्या हुशार पण आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांसाठी ही सुवर्णसंधी आहे.
NMMS परीक्षा म्हणजे काय?
NMMS म्हणजे National Means-cum-Merit Scholarship Scheme. ही केंद्र सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाची योजना आहे. २००८ पासून ही योजना सुरू आहे. देशभरात दरवर्षी एक लाख शिष्यवृत्त्या दिल्या जातात. महाराष्ट्रात ही परीक्षा महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे घेते. परीक्षेचा उद्देश आहे — आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल कुटुंबातील हुशार विद्यार्थी पैशांअभावी शिक्षण सोडू नयेत.
निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट त्यांच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात (DBT) जमा होते. दरवर्षी नूतनीकरण करावे लागते.
NMMS Maharashtra 2026: महत्त्वाच्या तारखा
- परीक्षा दिनांक: रविवार, २० डिसेंबर २०२६
- अर्ज प्रक्रिया: शाळेमार्फत ऑनलाइन — नियमित अर्जाची शेवटची तारीख १४ ऑक्टोबर २०२६ होती
- प्रवेशपत्र (Admit Card): डिसेंबर २०२६ मध्ये शाळेच्या लॉगिनवरून उपलब्ध होणार
- उत्तरतालिका (Answer Key): जानेवारी २०२७ मध्ये अपेक्षित
- निकाल: फेब्रुवारी २०२७ मध्ये अपेक्षित
- अधिकृत संकेतस्थळ: mscepune.in आणि mscenmms.in
गेल्यावर्षी ही परीक्षा २८ डिसेंबर २०२५ रोजी झाली होती. यावर्षी परीक्षा सुमारे एक आठवडा आधी होत आहे. अर्ज भरलेले विद्यार्थी आता प्रवेशपत्राची वाट पाहत असतील; प्रवेशपत्रावर परीक्षा केंद्र, वेळ आणि नोंदणी क्रमांक छापलेला असतो.
कोण पात्र आहे? पात्रतेच्या अटी
NMMS परीक्षेसाठी खालील सर्व अटी पूर्ण करणेच आवश्यक आहे. एकही अट चुकली तर अर्ज पडताळणीत बाद होतो.
- विद्यार्थी २०२६-२७ या शैक्षणिक वर्षात इयत्ता ८वीत नियमित विद्यार्थी म्हणून शिकत असावा.
- शाळा शासकीय, अनुदानित किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थेची (जिल्हा परिषद, नगरपालिका) असावी.
- इयत्ता ७वीत ५५% गुण आवश्यक (अनुसूचित जाती-जमातीसाठी ५०%).
- पालकांचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ३.५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.
- वैध उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदार किंवा सक्षम अधिकाऱ्याकडून) आवश्यक.
कोण पात्र नाही: खासगी किंवा स्वयंअर्थसहाय्यित शाळांचे विद्यार्थी, केंद्रीय विद्यालय (KV), जवाहर नवोदय विद्यालय (JNV), सैनिक शाळा आणि मोफत निवास-भोजन-शिक्षण देणाऱ्या निवासी शाळांचे विद्यार्थी या परीक्षेसाठी पात्र नाहीत.
परीक्षेचा पेपर पॅटर्न: दोन पेपर, १८० गुण
दोन्ही पेपर एकाच दिवशी होतात. सर्व प्रश्न बहुपर्यायी असतात आणि निगेटिव्ह मार्किंग नाही — त्यामुळे एकही प्रश्न सोडू नका.
| पेपर | प्रश्न | गुण | वेळ |
|---|---|---|---|
| मानसिक क्षमता चाचणी (MAT) | ९० | ९० | सकाळी १०:३० ते १२:०० |
| शालेय क्षमता चाचणी (SAT) | ९० | ९० | दुपारी १:३० ते ३:०० |
| एकूण | १८० | १८० | ३ तास |
SAT मध्ये सामान्य विज्ञान ३५ गुण, सामाजिक शास्त्र ३५ गुण आणि गणित २० गुण असे विभागणी आहे. प्रश्न इयत्ता ७वी आणि ८वीच्या महाराष्ट्र राज्य मंडळाच्या पाठ्यपुस्तकांवर आधारित असतात. MAT मध्ये तर्कशक्तीचे प्रश्न असतात — अंकमालिका, अक्षरमालिका, सांकेतिक भाषा, आकृत्या, नातेसंबंध, दिशा यांसारखे प्रश्न विचारले जातात.
उत्तीर्ण होण्यासाठी किती गुण लागतात?
दोन्ही पेपरला बसणे बंधनकारक आहे. एकूण गुणांपैकी सामान्य, ओबीसी आणि ईडब्ल्यूएस विद्यार्थ्यांना ४०% गुण मिळवावे लागतात, तर अनुसूचित जाती-जमाती आणि दिव्यांग विद्यार्थ्यांना ३२% गुण पुरेसे असतात. पण केवळ उत्तीर्ण होणे पुरेसे नाही — महाराष्ट्राच्या ११,६८२ कोट्यात जिल्हा आणि प्रवर्गनिहाय गुणवत्ता यादी तयार होते. त्यामुळे ४०% पेक्षा खूप वर गुण मिळवण्याचे लक्ष्य ठेवा. कोणताही ठरलेला कट-ऑफ नसतो; दरवर्षी जिल्हा आणि प्रवर्गानुसार कट-ऑफ बदलतो.
शिष्यवृत्ती किती आणि कशी मिळते?
- रक्कम: दरमहा १,००० रुपये — वर्षाला १२,००० रुपये
- कालावधी: इयत्ता ९वी ते १२वी — जास्तीत जास्त ४ वर्षे
- महाराष्ट्र कोटा: ११,६८२ शिष्यवृत्त्या
- पैसे कसे मिळतात: राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टल (NSP) मार्फत थेट बँक खात्यात
निवडीनंतर विद्यार्थ्याने NSP वर नोंदणी करावी लागते. दरवर्षी नूतनीकरण करताना मागील वर्गात उत्तीर्ण होणे आणि इयत्ता १०वीत ६०% गुण (SC/ST साठी ५५%) ही अट लक्षात ठेवा.
उरलेल्या ६ आठवड्यांत तयारी कशी करावी?
परीक्षेला आता सुमारे सहा आठवडे उरले आहेत. घाबरून जाऊ नका, नियोजनबद्ध अभ्यास करा.
- पहिला आठवडा: इयत्ता ७वी-८वीची विज्ञान आणि सामाजिक शास्त्राची पुस्तके पटकन वाचा. कमकुवत प्रकरणे चिन्हांकित करा. एक MAT सराव संच सोडवा.
- दुसरा-तिसरा आठवडा: गणितातील टक्केवारी, गुणोत्तर, बीजगणित, क्षेत्रमिती यांचा सराव करा. दररोज ३० MAT प्रश्न वेळ लावून सोडवा.
- चौथा-पाचवा आठवडा: विज्ञान आणि सामाजिक शास्त्राची प्रकरणनिहाय चाचणी घ्या. इतिहासाच्या तारखा आणि नकाशाचे काम पुन्हा करा.
- सहावा आठवडा: परीक्षेच्याच वेळेत दोन पूर्ण सराव पेपर (१८० प्रश्न) सोडवा. फक्त चुका उजळणी करा. प्रवेशपत्र, केंद्राचे ठिकाण आणि साहित्य तपासा.
प्रश्न केवळ पाठांतर नव्हे, तर समज तपासतात. त्यामुळे आधी राज्य मंडळाची पाठ्यपुस्तके वाचा, मग मागील वर्षांचे पेपर सोडवा. निगेटिव्ह मार्किंग नसल्याने प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर द्या.
NMMS आणि इयत्ता ८वी शिष्यवृत्ती परीक्षा यात फरक काय?
अनेक पालक या दोन परीक्षांमध्ये गोंधळ करतात. NMMS ही केंद्र सरकारची योजना असून परीक्षा डिसेंबरमध्ये होते आणि उत्पन्न मर्यादा ३.५ लाख रुपये आहे. तर महाराष्ट्राची इयत्ता ८वी शिष्यवृत्ती परीक्षा (PSS) ही राज्याची परीक्षा असून ती फेब्रुवारीत होते आणि तिला NMMS सारखी उत्पन्न मर्यादा नाही. विद्यार्थी दोन्ही परीक्षा देऊ शकतो. दोन्ही परीक्षा MSCE पुणेच चालवते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न: NMMS महाराष्ट्र २०२६-२७ परीक्षा कधी आहे?
उत्तर: परीक्षा रविवार, २० डिसेंबर २०२६ रोजी होणार आहे. MAT सकाळी आणि SAT दुपारी होईल.
प्रश्न: NMMS शिष्यवृत्ती किती मिळते?
उत्तर: निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांना दरमहा १,००० रुपये, म्हणजेच वर्षाला १२,००० रुपये इयत्ता ९वी ते १२वीपर्यंत मिळतात.
प्रश्न: महाराष्ट्रासाठी किती शिष्यवृत्त्या आहेत?
उत्तर: महाराष्ट्राचा कोटा ११,६८२ शिष्यवृत्त्यांचा आहे. निवड जिल्हा आणि प्रवर्गनिहाय गुणवत्ता यादीने होते.
प्रश्न: खासगी शाळेतील विद्यार्थी NMMS परीक्षा देऊ शकतात का?
उत्तर: नाही. फक्त शासकीय, अनुदानित किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांतील इयत्ता ८वीचे विद्यार्थी पात्र आहेत.
प्रश्न: NMMS मध्ये निगेटिव्ह मार्किंग आहे का?
उत्तर: नाही. चुकीच्या उत्तरासाठी गुण कापले जात नाहीत, त्यामुळे सर्व १८० प्रश्न सोडवावेत.
प्रश्न: निकाल कधी लागेल आणि कुठे पाहायचा?
उत्तर: निकाल फेब्रुवारी २०२७ मध्ये अपेक्षित आहे. निकाल mscepune.in आणि mscenmms.in या अधिकृत संकेतस्थळांवर पाहता येईल.
स्रोत: महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (mscepune.in); शिक्षण मंत्रालय, भारत सरकार — NMMS योजना. तारखा आणि अटींमध्ये बदल झाल्यास अधिकृत संकेतस्थळावरील परिपत्रक अंतिम राहील.
