Digital Life Certificate November 2026 — ३० नोव्हेंबरपूर्वी जीवन प्रमाणपत्र जमा करा, नाहीतर पेन्शन थांबेल
Digital Life Certificate November 2026 ची मुदत सुरू झाली आहे. देशभरातील लाखो पेन्शनधारकांसाठी नोव्हेंबर महिना दरवर्षी महत्त्वाचा असतो, कारण याच महिन्यात वार्षिक जीवन प्रमाणपत्र म्हणजेच लाइफ सर्टिफिकेट जमा करावे लागते. केंद्र सरकारच्या पेन्शन व पेन्शनधारक कल्याण विभागाने (Department of Pension and Pensioners’ Welfare) १ नोव्हेंबर ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या कालावधीत देशभरात पाचवी डिजिटल लाइफ सर्टिफिकेट मोहीम सुरू केली आहे. या मोहिमेत २,००० शहरे आणि जिल्ह्यांमध्ये पेन्शनधारकांना घरबसल्या किंवा जवळच्या केंद्रावर जीवन प्रमाणपत्र तयार करण्याची सोय मिळणार आहे. ३० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत प्रमाणपत्र जमा न केल्यास डिसेंबरपासून पेन्शन तात्पुरती थांबवली जाऊ शकते.
जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे काय आणि ते दरवर्षी का द्यावे लागते?
जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे पेन्शनधारक जिवंत असल्याचा पुरावा. पेन्शन देणारी बँक किंवा कोषागार कार्यालय दरवर्षी हा पुरावा मागते, जेणेकरून पेन्शन योग्य व्यक्तीलाच मिळत राहील. पूर्वी पेन्शनधारकांना स्वतः बँकेत जाऊन सही करून प्रमाणपत्र द्यावे लागायचे. आता सरकारने ‘जीवन प्रमाण’ (Jeevan Pramaan) ही डिजिटल सेवा सुरू केली आहे — आधार बायोमेट्रिक पडताळणीद्वारे डिजिटल प्रमाणपत्र तयार होते आणि ते थेट पेन्शन देणाऱ्या यंत्रणेकडे पोहोचते. ८० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या पेन्शनधारकांना ऑक्टोबर महिन्यातही प्रमाणपत्र जमा करण्याची मुभा होती, तर ८० वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या पेन्शनधारकांसाठी १ ते ३० नोव्हेंबर हा कालावधी आहे.
डिजिटल लाइफ सर्टिफिकेट मोहीम ५.० — यंदा काय विशेष?
यंदाची मोहीम ही आतापर्यंतची सर्वात मोठी मोहीम असल्याचे सरकारने म्हटले आहे. पेन्शन देणाऱ्या बँका, इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक, पेन्शनधारक संघटना, रेल्वे, कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना (EPFO), राज्य सरकारे आणि UIDAI यांच्या समन्वयाने ही मोहीम राबवली जात आहे. यंदा फेस ऑथेंटिकेशन तंत्रज्ञानावर विशेष भर दिला जात आहे — पेन्शनधारक स्मार्टफोनच्या कॅमेऱ्यासमोर चेहरा दाखवून प्रमाणपत्र तयार करू शकतात. यासाठी वेगळे फिंगरप्रिंट स्कॅनर लागत नाही. मोहिमेदरम्यान अनेक ठिकाणी शिबिरे भरवली जात आहेत. महाराष्ट्रातही जिल्हा कोषागार कार्यालयांकडून मार्गदर्शन सत्रे घेतली जात आहेत.
यह भी पढ़े:
EPS Pension Hike 2026: १९ नोव्हेंबरला EPFO ची मोठी बैठक — ₹१,००० ची पेन्शन ₹३,००० होणार का?
घरबसल्या मोबाईलवर जीवन प्रमाणपत्र कसे तयार करावे?
स्मार्टफोन असलेल्या पेन्शनधारकांसाठी ही प्रक्रिया अगदी सोपी आहे:
- पहिली पायरी: मोबाईलमध्ये ‘जीवन प्रमाण’ (Jeevan Pramaan) अ‍ॅप डाउनलोड करा. हे अ‍ॅप अँड्रॉइड आणि आयफोन दोन्हीवर उपलब्ध आहे.
- दुसरी पायरी: फेस ऑथेंटिकेशनसाठी ‘आधार फेस आरडी’ (AadhaarFaceRD) अ‍ॅपही डाउनलोड करा.
- तिसरी पायरी: अ‍ॅपमध्ये नोंदणी करा — आधार क्रमांक, पेन्शन पेमेंट ऑर्डर (PPO) क्रमांक, बँक माहिती आणि मोबाईल क्रमांक भरा.
- चौथी पायरी: अ‍ॅपच्या सूचनेनुसार मोबाईल कॅमेऱ्यासमोर चेहरा धरा. प्रकाश चांगला असावा. काही सेकंदांत पडताळणी पूर्ण होते.
- पाचवी पायरी: पडताळणी यशस्वी झाल्यावर ‘प्रमाण आयडी’ (Pramaan ID) मिळतो. हा आयडी जपून ठेवा.
ही प्रक्रिया करताना आधार क्रमांकाशी मोबाईल क्रमांक जोडलेला असणे आवश्यक आहे. पेन्शन देणारी यंत्रणा जीवन प्रमाण सेवेशी जोडलेली असावी लागते. बहुतेक सरकारी बँका, EPFO आणि राज्य कोषागार कार्यालये या सेवेशी जोडलेली आहेत.
स्मार्टफोन नसेल तर काय करावे? — हे पर्याय वापरा
ग्रामीण भागातील अनेक ज्येष्ठ पेन्शनधारकांकडे स्मार्टफोन नसतो किंवा त्यांना अ‍ॅप वापरणे जमत नाही. त्यांच्यासाठी सरकारने अनेक पर्याय ठेवले आहेत. जवळच्या पेन्शन देणाऱ्या बँकेच्या शाखेत, सामायिक सेवा केंद्रावर (CSC) किंवा इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँकेच्या केंद्रावर डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र तयार करता येते. नोव्हेंबर महिन्यात बँका आणि टपाल विभागाकडून जिल्ह्याजिल्ह्यांत शिबिरे भरवली जात आहेत. वय किंवा आजारपणामुळे घराबाहेर पडू न शकणाऱ्यांसाठी काही ठिकाणी घरपोच सेवा दिली जात आहे.
कोणत्या पेन्शनधारकांना हे प्रमाणपत्र द्यावे लागते?
केंद्र सरकारचे निवृत्त कर्मचारी, संरक्षण दलाचे निवृत्त जवान, रेल्वे आणि दूरसंचार विभागाचे पेन्शनधारक, EPFO अंतर्गत EPS पेन्शन घेणारे कामगार आणि एकीकृत पेन्शन योजना (UPS) अंतर्गत पेन्शन घेणारे कर्मचारी या सर्वांना वार्षिक जीवन प्रमाणपत्र द्यावे लागते. UPS पेन्शनधारकांनी PFRDA च्या ‘जीवन सेतू’ सुविधेद्वारे ३० नोव्हेंबरपूर्वी प्रमाणपत्र जमा करावे. कुटुंब पेन्शन घेणाऱ्या विधवा किंवा वारसांनाही हे प्रमाणपत्र दरवर्षी द्यावे लागते.
३० नोव्हेंबरची मुदत चुकल्यास काय होईल?
३० नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत जीवन प्रमाणपत्र जमा न केल्यास पेन्शन कायमची बंद होत नाही, पण ती तात्पुरती थांबवली जाते — डिसेंबरपासून खात्यात पेन्शन जमा होणे थांबेल. मात्र घाबरून जाण्याचे कारण नाही. प्रमाणपत्र जमा केल्यावर थकीत पेन्शन (अरिअर्स) पुन्हा खात्यात जमा केली जाते. पण थकीत रक्कम मिळायला काही आठवडे लागू शकतात आणि यादरम्यान घरखर्च अडचणीत येऊ शकतो. त्यामुळे शेवटच्या दिवसाची वाट न पाहता आताच प्रमाणपत्र पूर्ण करा.
प्रमाणपत्राआधी या ३ गोष्टी तपासा
- आधार-मोबाईल लिंक: आधार क्रमांकाशी मोबाईल क्रमांक जोडलेला आहे का, हे तपासा. नसेल तर जवळच्या आधार केंद्रावर जाऊन जोडून घ्या.
- PPO क्रमांक आणि बँक खाते: पेन्शन पेमेंट ऑर्डर क्रमांक हाताशी ठेवा आणि पेन्शन जमा होणारे बँक खाते सक्रिय असून KYC पूर्ण आहे का, हे तपासा.
- शिबिराची माहिती: आपल्या गावात किंवा तालुक्यात डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र शिबिर कधी आहे, हे बँकेकडून किंवा कोषागार कार्यालयाकडून विचारा.
निष्कर्ष
Digital Life Certificate November 2026 ची मोहीम पेन्शनधारकांसाठी मोठी सोय आहे. पूर्वी बँकेत रांगेत उभे राहून द्यावे लागणारे जीवन प्रमाणपत्र आता घरबसल्या मोबाईलवर काही मिनिटांत तयार होते. २,००० शहरे आणि जिल्ह्यांमध्ये शिबिरे, बँका, CSC केंद्रे आणि घरपोच सेवा यामुळे ग्रामीण भागातील ज्येष्ठ नागरिकांनाही ही सुविधा मिळणार आहे. पण ही सोय तेव्हाच उपयोगी, जेव्हा प्रमाणपत्र वेळेत जमा होईल — ३० नोव्हेंबर २०२६ ही शेवटची तारीख लक्षात ठेवा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: जीवन प्रमाणपत्र जमा करण्याची शेवटची तारीख कोणती आहे?
उत्तर: ८० वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या पेन्शनधारकांसाठी ३० नोव्हेंबर २०२६ ही शेवटची तारीख आहे. ८० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या पेन्शनधारकांना ऑक्टोबरपासून प्रमाणपत्र जमा करता आले.
प्रश्न २: घरबसल्या जीवन प्रमाणपत्र कसे तयार करावे?
उत्तर: मोबाईलमध्ये Jeevan Pramaan अ‍ॅप आणि AadhaarFaceRD अ‍ॅप डाउनलोड करा. आधार क्रमांक, PPO क्रमांक आणि बँक माहिती भरा. त्यानंतर कॅमेऱ्यासमोर चेहरा दाखवून फेस ऑथेंटिकेशन पूर्ण करा. पडताळणीनंतर Pramaan ID मिळतो.
प्रश्न ३: माझ्याकडे स्मार्टफोन नाही, तर मी प्रमाणपत्र कसे देऊ?
उत्तर: जवळच्या बँक शाखेत, CSC केंद्रावर किंवा इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँकेच्या केंद्रावर जाऊन प्रमाणपत्र तयार करता येते. घराबाहेर पडू न शकणाऱ्यांसाठी घरपोच सेवेचीही सोय आहे.
यह भी पढ़े:
NPS Vatsalya Scheme: फक्त ₹२५० मध्ये मुलाच्या नावाने पेन्शन खाते! १८ व्या वर्षी किती पैसे मिळणार?
प्रश्न ४: मुदत चुकल्यास माझी पेन्शन कायमची बंद होईल का?
उत्तर: नाही. मुदत चुकल्यास पेन्शन फक्त तात्पुरती थांबवली जाते. प्रमाणपत्र जमा केल्यावर थकीत पेन्शन पुन्हा खात्यात जमा होते. पण थकीत रक्कम मिळायला वेळ लागू शकतो.
प्रश्न ५: EPS आणि UPS पेन्शनधारकांनाही हे प्रमाणपत्र द्यावे लागते का?
उत्तर: होय. EPFO अंतर्गत EPS पेन्शन घेणाऱ्यांनाही जीवन प्रमाणपत्र द्यावे लागते. UPS पेन्शनधारकांनी PFRDA च्या जीवन सेतू सुविधेद्वारे ३० नोव्हेंबरपूर्वी प्रमाणपत्र जमा करावे.
प्रश्न ६: जीवन प्रमाणपत्रासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?
उत्तर: आधार कार्ड, पेन्शन पेमेंट ऑर्डर (PPO) क्रमांक, बँक पासबुक आणि आधारशी जोडलेला मोबाईल क्रमांक लागतो. अधिक माहितीसाठी jeevanpramaan.gov.in ला भेट द्या.
स्रोत: पेन्शन व पेन्शनधारक कल्याण विभाग (DoPPW), jeevanpramaan.gov.in, EPFO आणि PFRDA; बातमी आधार: Upstox, २ नोव्हेंबर २०२६.
