MSKVY 2.0 ही महाराष्ट्र सरकारची अशी योजना आहे, जिच्यामुळे शेतकऱ्याच्या शेतातील पंपाला रात्रीऐवजी दिवसा वीज मिळते. पूर्वी अनेक गावांत शेती पंपांना रात्री वीज मिळायची. रात्री शेतात जाणे धोक्याचे होते आणि पाणी देण्याचे नियोजनही बिघडायचे. ही अडचण दूर करण्यासाठी सरकारने शेतीच्या फीडरवरच सौरप्रकल्प उभारण्याचा मार्ग निवडला. त्याच योजनेचे नाव मुख्यमंत्री सौर कृषी वाहिनी योजना २.० असे आहे. अंमलबजावणी महावितरण करते आणि ऊर्जा विभाग तिचा स्रोत विभाग आहे.
MSKVY 2.0 योजना नेमकी काय आहे?
या योजनेत शेतकऱ्याच्या घरी किंवा शेतात सौर पॅनेल बसवले जात नाहीत. त्याऐवजी ज्या उपकेंद्रावरून शेतीची वीज जाते, त्या उपकेंद्राजवळ लहान सौरऊर्जा प्रकल्प उभारले जातात. हे प्रकल्प साधारण ०.५ मेगावॉट ते २५ मेगावॉट क्षमतेचे असतात आणि शेतीचा भार जास्त असलेल्या उपकेंद्रांपासून ५ ते १० किलोमीटरच्या परिसरात उभारले जातात. दिवसा तयार झालेली सौरवीज थेट शेतीच्या फीडरला दिली जाते. त्यामुळे शेतकऱ्याला दिवसा पंप चालवता येतो. मूळ योजना २०१७ मध्ये सुरू झाली, नंतर २.० स्वरूपात मिशन पद्धतीने राबवली जात आहे. पहिले उद्दिष्ट ३० टक्के फीडर सौरऊर्जेवर आणणे आणि ७,००० मेगावॉट प्रकल्प उभारणे हे होते. नंतर मंत्रिमंडळाने उद्दिष्ट १६,००० मेगावॉटपर्यंत वाढवले.
ऑक्टोबर २०२६ मधील ताजी प्रगती काय सांगते?
ऑक्टोबर २०२६ मध्ये महावितरणाच्या आकडेवारीवर आधारित वृत्तानुसार, या योजनेअंतर्गत सुमारे ७,००० मेगावॉट क्षमतेचे सौरप्रकल्प कार्यान्वित झाले आहेत. त्याचबरोबर इतर तांत्रिक उपायांसह राज्यातील सुमारे ८० टक्के कृषी पंपांना दिवसा वीज मिळत असल्याचेही या वृत्तात म्हटले आहे. योजनेचे अंतिम उद्दिष्ट राज्यातील सुमारे ४८ लाख कृषी पंपांपर्यंत दिवसा वीज पोहोचवणे हे आहे. रात्रीची वीज दिवसा वळवल्यामुळे महावितरणाची सुमारे २,५०० मेगावॉट मागणी रात्रीवरून दिवसा आली आणि त्यातून सुमारे ३८४ कोटी रुपयांची बचत झाल्याचेही अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. मात्र सर्व फीडर अजून सौरऊर्जेवर आलेले नाहीत, त्यामुळे काही गावांत अजून रात्रीची वीज मिळत असेल.
यह भी पढ़े:
खरीप पीक विमा २०२६: अर्जाची शेवटची तारीख १५ नोव्हेंबर! १ रुपयात विमा भरण्याची शेवटची संधी
यवतमाळ जिल्ह्यातील उदाहरण काय शिकवते?
ही योजना प्रत्यक्षात कशी काम करते, हे यवतमाळ जिल्ह्यातील उदाहरणावरून समजते. तेथे अवाडा समूहाने ११ सौरप्रकल्प कार्यान्वित केले आहेत. किन्ही (४ मेगावॉट), म्हसोळा (५ मेगावॉट), बाल्डी, डोंगरखर्डा, सावरगाव, सरफळी (प्रत्येकी ३ मेगावॉट) आणि इतर गावांत २ ते ४ मेगावॉटचे प्रकल्प आहेत. या प्रकल्पांमुळे १६७ गावांतील सुमारे १४,९०० शेतकऱ्यांना फायदा होणार असल्याचे कंपनीने सांगितले आहे. या शेतकऱ्यांना दिवसा विश्वासार्ह वीज मिळते, रात्री शेतात जाण्याचा धोका कमी होतो आणि सिंचन खर्चही कमी होतो. अवाडा समूह नाशिक, पुणे, सांगली, यवतमाळ, अहमदनगर आणि बीडमध्ये १,१३२ मेगावॉटपेक्षा जास्त प्रकल्प राबवत आहे.
शेतकऱ्याला नेमका काय फायदा होतो?
- दिवसा सिंचन: पाणी, खत आणि पिकाची पाहणी एकाच वेळी करता येते; रात्री शेतात जाण्याचा धोका टळतो.
- खर्चात बचत: डिझेल पंपावरील अवलंबित्व कमी होते आणि वीजपुरवठ्याचा खर्चही कमी होतो.
- पीक नियोजन सोपे: रब्बीत गहू, हरभरा, ज्वारी यांना वेळेवर पाणी मिळाले तर उत्पादन वाढण्यास मदत होते.
- जमीन भाड्याची संधी: उपकेंद्राजवळील जमीन प्रकल्पासाठी भाड्याने देता येऊ शकते; मात्र करारापूर्वी लेखी अटी नीट तपासाव्यात.
कोणाला लाभ मिळतो आणि अर्ज कसा करायचा?
या योजनेसाठी शेतकऱ्याला वैयक्तिक अर्ज करण्याची गरज नाही. तुमचा शेती फीडर सौरऊर्जेवर आला की, त्या फीडरवरील सर्व कृषी पंप ग्राहकांना आपोआप दिवसा वीज मिळू लागते. त्यामुळे महावितरणकडे कृषी पंपाचे वैध कनेक्शन असणे हीच मुख्य पात्रता आहे. तुमचा फीडर सौरऊर्जेवर आला आहे की नाही, हे स्थानिक महावितरण कार्यालयातून तपासता येते. या योजनेच्या नावाने कोणी पैसे मागत असेल तर देऊ नका, कारण फीडर सौरकरणासाठी शेतकऱ्याकडून वेगळे शुल्क घेतले जात नाही.
तुमच्या गावात अजून रात्री वीज येत असेल तर काय करावे?
- पहिले तुमचा फीडर कोणता आहे आणि तो सौरऊर्जेवर आला आहे की नाही, हे महावितरण कार्यालयातून तपासा.
- फीडर सौरऊर्जेवर आला असूनही दिवसा वीज मिळत नसेल, तर लेखी तक्रार नोंदवा आणि क्रमांक जपून ठेवा.
- इतर शेतकऱ्यांनाही हीच अडचण असेल, तर ग्रामपंचायतीमार्फत एकत्रित निवेदन द्या.
- वीज बिल, कनेक्शन क्रमांक आणि तक्रारीची प्रत जवळ ठेवा.
सौर पंप योजना आणि ही योजना यात काय फरक आहे?
मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजनेत वैयक्तिक सौर पंप दिला जातो आणि महाडीबीटीवर अर्ज करावा लागतो. तर MSKVY 2.0 मध्ये वैयक्तिक पंप दिला जात नाही, तर संपूर्ण फीडर सौरऊर्जेवर आणला जातो. मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना ही वेगळी योजना आहे, जिच्यात ७.५ अश्वशक्तीपर्यंतच्या पंपांना मोफत वीज दिली जाते.
अधिकृत स्रोत आणि पुढे काय पाहावे?
स्रोत विभाग महाराष्ट्र शासनाचा ऊर्जा विभाग आहे आणि अंमलबजावणी महावितरण करते. मंत्रिमंडळाने उर्वरित ७,००० मेगावॉटसाठी २०२४-२५ ते २०२६-२७ या कालावधीसाठी १०,०४१ कोटी रुपयांचे राज्य आर्थिक साहाय्य मंजूर केले आहे. पुढे उर्वरित फीडर सौरऊर्जेवर आणणे आणि १६,००० मेगावॉट उद्दिष्ट पूर्ण करणे हे काम बाकी आहे. त्यामुळे आपल्या फीडरची स्थिती आजच तपासा आणि ही माहिती इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. MSKVY 2.0 साठी शेतकऱ्याला स्वतः अर्ज करावा लागतो का?
नाही. ही फीडर पातळीवरील योजना आहे. तुमचा शेती फीडर सौरऊर्जेवर आला की, त्या फीडरवरील कृषी पंप ग्राहकांना आपोआप दिवसा वीज मिळू लागते. वैयक्तिक अर्जाची गरज नाही.
२. दिवसा वीज मिळाल्याचा सर्वांत मोठा फायदा कोणता?
रात्री शेतात जाण्याचा धोका टळतो, सिंचन दिवसा करता येते आणि पाणी, खत व पिकाची पाहणी एकाच वेळी करता येते. त्यामुळे वेळ आणि खर्च दोन्ही वाचतात.
३. माझ्या गावात अजून रात्री वीज येते, याचा अर्थ काय?
याचा अर्थ तुमचा फीडर अजून सौरऊर्जेवर आलेला नाही. काम टप्प्याटप्प्याने सुरू आहे. तुमच्या फीडरची स्थिती महावितरण कार्यालयातून तपासा.
४. सौर पंप योजना आणि MSKVY 2.0 एकच आहेत का?
नाही. सौर पंप योजनेत वैयक्तिक पंप दिला जातो, तर MSKVY 2.0 मध्ये संपूर्ण शेती फीडर सौरऊर्जेवर आणला जातो. दोन्ही वेगवेगळ्या योजना आहेत.
५. सौरप्रकल्पासाठी जमीन भाड्याने दिल्यास काय काळजी घ्यावी?
भाड्याचा दर, कालावधी, जमीन परत मिळण्याची अट आणि नुकसानभरपाई या सर्व अटी लेखी करारात स्पष्ट असाव्यात. तोंडी आश्वासनावर जमीन देऊ नका.
स्रोत: महाराष्ट्र शासन ऊर्जा विभाग व महावितरण यांच्याशी संबंधित योजनेची माहिती; ऑक्टोबर २०२६ मधील महावितरणाच्या आकडेवारीवर आधारित वृत्त; यवतमाळ प्रकल्पांबाबत कंपनीचे निवेदन.
