Digital Life Certificate 2026 पेन्शनधारकांसाठी १ नोव्हेंबर २०२६ पासून सुरू होत आहे. केंद्र सरकारच्या पेन्शन व पेन्शनधारक कल्याण विभागाने (DoPPW) देशभरात पाचवी राष्ट्रीय डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र मोहीम (DLC Campaign 5) जाहीर केली आहे. ही मोहीम १ ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या काळात २,००० शहरे आणि जिल्ह्यांमध्ये राबवली जाणार आहे. दरवर्षी नोव्हेंबर महिन्यात जीवन प्रमाणपत्र सादर करणे पेन्शन चालू ठेवण्यासाठी बंधनकारक असते, त्यामुळे ही बातमी महाराष्ट्रातील लाखो पेन्शनधारकांसाठी — केंद्र सरकारी, राज्य सरकारी आणि ईपीएफओ पेन्शनधारकांसाठी — अत्यंत महत्त्वाची आहे.
डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र मोहीम ५.० म्हणजे काय?
जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे पेन्शनधारक जिवंत असल्याचा दरवर्षीचा पुरावा. पूर्वी हा पुरावा देण्यासाठी बँकेत किंवा पेन्शन देणाऱ्या कार्यालयात प्रत्यक्ष जावे लागत असे. आता ‘जीवन प्रमाण’ या डिजिटल सेवेमुळे हे काम आधार पडताळणीद्वारे ऑनलाइन होते. केंद्र सरकारने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी पत्र सूचना कार्यालयाच्या (PIB) प्रसिद्धीपत्रकाद्वारे ही मोहीम जाहीर केली आहे. यंदाची मोहीम आतापर्यंतची सर्वात मोठी मोहीम असल्याचे सरकारने म्हटले आहे.
या मोहिमेचे उद्दिष्ट २.३० कोटी डिजिटल जीवन प्रमाणपत्रे तयार करणे आहे, त्यापैकी १.५० कोटी प्रमाणपत्रे फेस ऑथेंटिकेशन म्हणजेच चेहऱ्याच्या स्कॅनद्वारे तयार करण्याचे लक्ष्य आहे. मोहिमेत १९ पेन्शन देणाऱ्या बँका, ७८५ जिल्हा टपाल कार्यालये, ५६ पेन्शनधारक कल्याण संघटना, इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक (IPPB), रेल्वे, दूरसंचार विभाग, ईपीएफओ, राज्य सरकारे, यूआयडीएआय आणि इलेक्ट्रॉनिक्स व माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय सहभागी होणार आहेत.
यह भी पढ़े:
EPS Pension Hike 2026: १९ नोव्हेंबरला EPFO ची मोठी बैठक — ₹१,००० ची पेन्शन ₹३,००० होणार का?
फेस ऑथेंटिकेशन: बँकेत न जाता घरबसल्या प्रमाणपत्र
यंदाच्या मोहिमेचा मुख्य भर फेस ऑथेंटिकेशन तंत्रज्ञानावर आहे. यामध्ये बोटांचे ठसे किंवा वेगळ्या यंत्राची गरज नाही — स्मार्टफोनच्या कॅमेऱ्यासमोर चेहरा दाखवून प्रमाणपत्र तयार होते. हे तंत्रज्ञान अँड्रॉइड आणि आयओएस दोन्ही फोनवर चालते आणि वृद्ध पेन्शनधारकांसाठी ते सोपे व जलद असल्याचे सरकारने म्हटले आहे.
विशेष म्हणजे, फोन पेन्शनधारकाचाच असावा असे बंधन नाही. मुलगा, मुलगी, नातेवाईक किंवा शेजारी आपल्या फोनवरून ‘ऑपरेटर’ म्हणून प्रक्रिया पूर्ण करू शकतात — फक्त चेहरा पेन्शनधारकाचाच स्कॅन करावा लागतो. त्यामुळे स्मार्टफोन नसलेल्या वृद्धांनाही कुटुंबाच्या मदतीने हे काम घरबसल्या करता येते.
मोबाईलवरून जीवन प्रमाणपत्र कसे जमा करावे? (स्टेप बाय स्टेप)
- पायरी १: प्ले स्टोअर किंवा अॅप स्टोअरमधून दोन अधिकृत अॅप्स डाउनलोड करा — ‘AadhaarFaceRD’ आणि ‘Jeevan Pramaan Face App’. फक्त अधिकृत स्टोअरमधूनच डाउनलोड करा, व्हॉट्सअॅपवर आलेल्या लिंकवरून कोणतेही अॅप इंस्टॉल करू नका.
- पायरी २: Jeevan Pramaan Face App मध्ये ऑपरेटर म्हणून नोंदणी करा. यासाठी आधार क्रमांक आणि आधारशी जोडलेला मोबाईल क्रमांक लागतो.
- पायरी ३: पेन्शनधारकाचा आधार क्रमांक, मोबाईल क्रमांक, पेन्शन पेमेंट ऑर्डर (PPO) क्रमांक, पेन्शन खात्याचा तपशील आणि पेन्शन देणाऱ्या संस्थेचे नाव भरा.
- पायरी ४: फोनचा कॅमेरा समोर धरून पेन्शनधारकाचा चेहरा स्कॅन करा. चांगल्या उजेडात, चष्मा काढून चेहरा सरळ ठेवावा.
- पायरी ५: पडताळणी यशस्वी झाल्यावर प्रमाणपत्र तयार होते. नोंदणीकृत मोबाईलवर प्रमाण आयडी (Pramaan ID) असलेला एसएमएस येतो आणि प्रमाणपत्र jeevanpramaan.gov.in या पोर्टलवरून डाउनलोड करता येते.
प्रमाणपत्र तयार झाल्यानंतर ते पेन्शन देणाऱ्या बँकेकडे किंवा संस्थेकडे आपोआप पोहोचते.
फोनवर जमत नसेल तर हे तीन पर्याय
ज्यांना मोबाईलवरून प्रक्रिया करता येत नाही, त्यांच्यासाठी मोहिमेत इतर पर्यायही आहेत:
- बँक शाखा किंवा टपाल कार्यालय: जवळच्या पेन्शन देणाऱ्या बँकेच्या शाखेत किंवा टपाल कार्यालयात जाऊन बोटांच्या ठशांद्वारे किंवा चेहरा स्कॅनद्वारे प्रमाणपत्र काढता येते.
- पोस्टमन घरी येणार (IPPB डोअरस्टेप सेवा): पोस्टमन किंवा ग्रामीण डाक सेवक घरी येऊन प्रमाणपत्र तयार करतात. यासाठी यशस्वी प्रमाणपत्रामागे ₹७० (जीएसटीसह) शुल्क आकारले जाते. Post Info अॅपवरून किंवा IPPB च्या टोल-फ्री क्रमांक १५५२९९ वरून विनंती नोंदवता येते.
- शिबिरे आणि आरोग्य तपासणी: मोहीम ‘उत्सव’ पद्धतीने राबवली जाणार असून शिबिरांमध्ये आरोग्य तपासणी, आधार अपडेट आणि प्रमाणपत्रासंबंधी तक्रारींचे तात्काळ निवारण अशा सेवाही मिळणार आहेत.
कोणाला कधी सादर करायचे? महत्त्वाच्या तारखा
- १ ते ३० नोव्हेंबर २०२६: सर्वसाधारण पेन्शनधारकांसाठी जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्याची मुदत.
- ८० वर्षांवरील ज्येष्ठ पेन्शनधारक: हे पेन्शनधारक १ ऑक्टोबर २०२६ पासूनच प्रमाणपत्र सादर करू शकतात.
- प्रमाणपत्र न दिल्यास काय? जीवन प्रमाणपत्र सादर न केल्यास पेन्शन थांबू शकते, कारण दरवर्षी नोव्हेंबरमध्ये प्रमाणपत्र देणे हे पेन्शन चालू ठेवण्याची अट आहे.
महाराष्ट्रातील राज्य सरकारी पेन्शनधारक, जिल्हा परिषद-महानगरपालिका सेवानिवृत्त कर्मचारी आणि ईपीएफओचे पेन्शनधारक यांनाही हीच नोव्हेंबरची मुदत लागू होते. ज्यांचे पेन्शन बँकेमार्फत येते, त्यांनी आपल्या बँकेच्या शाखेत किंवा जवळच्या शिबिरात वेळेत प्रमाणपत्र जमा करावे.
फसवणुकीपासून सावध राहा
जीवन प्रमाणपत्राच्या नावाने फसवणुकीचे प्रकार दरवर्षी वाढतात. लक्षात ठेवा: कोणतीही बँक, टपाल विभाग किंवा सरकारी अधिकारी फोन करून तुमचा ओटीपी, आधार क्रमांक किंवा बँक तपशील मागत नाही. व्हॉट्सअॅपवर आलेल्या एपीके फाइल्स किंवा लिंकवरून अॅप डाउनलोड करू नका. प्रमाणपत्रासाठी पैसे मागणाऱ्या अनोळखी व्यक्तींना पैसे देऊ नका — अधिकृत डोअरस्टेप सेवा वगळता (₹७०) ही प्रक्रिया मोफत आहे.
अडचण आल्यास पेन्शन देणाऱ्या बँकेच्या शाखेत, जवळच्या टपाल कार्यालयात किंवा मोहिमेतील तक्रार निवारण अधिकाऱ्यांकडे संपर्क साधा. अधिकृत माहितीसाठी jeevanpramaan.gov.in हे पोर्टल आणि PIB चे ३० ऑक्टोबर २०२६ चे प्रसिद्धीपत्रक हेच विश्वसनीय स्रोत आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे काय?
उत्तर: जीवन प्रमाणपत्राची डिजिटल आवृत्ती म्हणजे डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र (DLC). आधार पडताळणीद्वारे (चेहरा, बोटांचे ठसे किंवा डोळ्यांची बुबुळे) ते तयार होते आणि कागदपत्रांशिवाय पेन्शन देणाऱ्या संस्थेकडे ऑनलाइन पोहोचते.
प्रश्न २: २०२६ मध्ये प्रमाणपत्र कधी सादर करायचे?
उत्तर: १ ते ३० नोव्हेंबर २०२६ या काळात. ८० वर्षांवरील पेन्शनधारक १ ऑक्टोबरपासूनच सादर करू शकतात.
यह भी पढ़े:
NPS Vatsalya Scheme: फक्त ₹२५० मध्ये मुलाच्या नावाने पेन्शन खाते! १८ व्या वर्षी किती पैसे मिळणार?
प्रश्न ३: स्मार्टफोन नसेल तर काय करावे?
उत्तर: बँक शाखा, टपाल कार्यालय किंवा शिबिरात जाऊन प्रमाणपत्र काढता येते. तसेच पोस्टमन घरी येऊन ₹७० शुल्कात प्रमाणपत्र तयार करतो.
प्रश्न ४: फेस स्कॅनसाठी कोणती अॅप्स लागतात?
उत्तर: AadhaarFaceRD आणि Jeevan Pramaan Face App ही दोन अधिकृत अॅप्स. ती फक्त प्ले स्टोअर किंवा अॅप स्टोअरमधूनच डाउनलोड करा.
प्रश्न ५: प्रमाणपत्र जमा झाले आहे हे कसे तपासावे?
उत्तर: प्रमाणपत्र तयार झाल्यावर मोबाईलवर Pramaan ID असलेला एसएमएस येतो. त्याद्वारे jeevanpramaan.gov.in पोर्टलवरून प्रमाणपत्र डाउनलोड करून तपासता येते. तसेच बँक शाखेतही खात्री करता येते.
प्रश्न ६: प्रमाणपत्र न दिल्यास पेन्शन थांबते का?
उत्तर: होय, दरवर्षी नोव्हेंबरमध्ये जीवन प्रमाणपत्र सादर करणे पेन्शन चालू ठेवण्याची अट आहे. वेळेत प्रमाणपत्र न दिल्यास पेन्शन थांबू शकते, त्यामुळे ३० नोव्हेंबरपूर्वी हे काम पूर्ण करा.
