Drip Irrigation Subsidy ही योजना महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी आजच्या काळात सर्वात उपयुक्त ठरत आहे. राज्यात दुष्काळ जाहीर झाला असून पाण्याची टंचाई वाढत आहे — अशा परिस्थितीत ठिबक सिंचनामुळे पाण्याची ४० ते ५० टक्के बचत होते आणि पीकही चांगले येते. यासाठी सरकार शेतकऱ्यांना मोठे अनुदान देते. अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना ५५ टक्के आणि इतर शेतकऱ्यांना ४५ टक्के अनुदान मिळते. अनुदान थेट बँक खात्यात जमा होते. ठिबक संच बसवायचा असेल तर ही संपूर्ण माहिती वाचा.
पर ड्रॉप मोर क्रॉप योजना काय आहे?
केंद्र सरकारची प्रधानमंत्री कृषि सिंचन योजना (PMKSY) अंतर्गत “पर ड्रॉप मोर क्रॉप” (Per Drop More Crop) हा घटक सूक्ष्म सिंचनासाठी आहे. २०२२-२३ पासून ही योजना प्रधानमंत्री राष्ट्रीय कृषि विकास योजना (PM-RKVY) अंतर्गत राबवली जाते. जुलै २०२६ पर्यंत देशभरात ११५ लाख हेक्टरपेक्षा जास्त क्षेत्र सूक्ष्म सिंचनाखाली आले आहे. फक्त २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात १२.३० लाख शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ मिळाला असून केंद्र सरकारने गेल्या तीन वर्षांत ८,१२३ कोटी रुपयांची केंद्रीय मदत जारी केली आहे. महाराष्ट्रात ही योजना कृषी विभागामार्फत महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून राबवली जाते.
ठिबक सिंचनावर किती अनुदान मिळते?
अनुदानाचा दर केंद्र सरकारने ठरवून दिला आहे:
- अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकरी: एकूण खर्चाच्या ५५% अनुदान
- इतर शेतकरी: एकूण खर्चाच्या ४५% अनुदान
- कमाल मर्यादा: एका लाभार्थ्याला जास्तीत जास्त ५ हेक्टर क्षेत्रासाठी अनुदान
- निधी वाटप: केंद्र व राज्य सरकार ६०:४० या प्रमाणात खर्च उचलतात
- पैसे कसे मिळतात: अनुदान थेट लाभार्थीच्या बँक खात्यात DBT पद्धतीने जमा होते
उदाहरण म्हणून: जर ठिबक संचाचा खर्च १ लाख रुपये असेल, तर अल्प भूधारक शेतकऱ्याला ५५,००० रुपये अनुदान मिळते — स्वतःचा खर्च फक्त ४५,००० रुपये येतो. काही राज्ये यावर अतिरिक्त अनुदानही देतात, त्यामुळे एकूण अनुदान काही ठिकाणी ७०-८० टक्क्यांपर्यंत पोहोचते. अनुदानाची रक्कम शासनाच्या प्रति हेक्टर खर्च निकषांनुसार (unit cost) ठरवली जाते.
कोण पात्र आहे?
- शेतीयोग्य जमीन असलेला शेतकरी (वैयक्तिक, गट किंवा संस्था)
- जमिनीचा ७/१२ उतारा आणि ८-अ स्वतःच्या नावे असणे आवश्यक
- आधार कार्ड बँक खात्याशी लिंक असणे बंधनकारक
- अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना प्राधान्य
- पहिल्यांदा सूक्ष्म सिंचन बसवणाऱ्या शेतकऱ्यांना प्राधान्य
- काही राज्यांत भाडेपट्टीने शेती करणारे शेतकरीही योग्य कागदपत्रांसह अर्ज करू शकतात
कोणत्या पिकांसाठी ठिबक सिंचन फायदेशीर?
ऊस, कापूस, द्राक्षे, डाळिंब, भाजीपाला, कांदा, केळी आणि फळबागांसाठी ठिबक सिंचन सर्वोत्तम आहे. ऊसासारख्या पाणी जास्त लागणाऱ्या पिकासाठी तर महाराष्ट्रात कालवा कमांड क्षेत्रात ठिबक सिंचन बंधनकारकही करण्यात आले आहे. दुष्काळी भागात आणि पाणीटंचाई असलेल्या तालुक्यांत या योजनेवर विशेष भर दिला जातो. पिकाच्या मुळांपर्यंत थेट पाणी पोहोचल्याने पाण्याचा अपव्यय थांबतो आणि खतही ठिबकातून देता येते (फर्टिगेशन), त्यामुळे उत्पादन खर्च कमी होतो.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड (बँक खात्याशी लिंक केलेले)
- ७/१२ उतारा आणि ८-अ
- बँक पासबुकची प्रत (IFSC कोडसह)
- जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो
- वीज जोडणी असल्यास वीज बिल किंवा जोडणी पुरावा
महाडीबीटीवर अर्ज कसा करावा? (स्टेप बाय स्टेप)
- mahadbtmahait.gov.in या संकेतस्थळावर जा आणि शेतकरी म्हणून नोंदणी करा.
- लॉगिन केल्यानंतर “कृषी विभाग” → “सूक्ष्म सिंचन / ठिबक सिंचन अनुदान” हा घटक निवडा.
- मागितलेली माहिती भरा — जमिनीचा तपशील, पीक, क्षेत्र, बँक खाते.
- कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा आणि अर्ज सबमिट करा.
- अर्जाची छाननी तालुका कृषी अधिकाऱ्यामार्फत होते; मंजुरीनंतर अधिकृत विक्रेत्याकडून संच बसवता येतो.
- संच बसवल्यानंतर तपासणी (verification) होते आणि अनुदानाची रक्कम DBT ने खात्यात जमा होते.
ऑनलाइन अर्ज करता येत नसेल तर जवळच्या तालुका कृषी कार्यालयात किंवा कृषी विज्ञान केंद्रात जाऊन ऑफलाइन अर्जही करता येतो.
ठिबक सिंचनाचे ५ मोठे फायदे
- पाण्याची बचत: पूर सिंचनाच्या तुलनेत ४०-५०% पाणी वाचते — एका हेक्टर ऊसासाठी वर्षाला सुमारे ७५ लाख लिटरऐवजी १५० लाख लिटर पाणी लागते तेवढे वाचते.
- खताची बचत: ठिबकातून पाण्यासोबत खत देता येते, त्यामुळे खत वाया जात नाही.
- तण कमी: फक्त पिकाच्या मुळांजवळ पाणी मिळाल्याने तणांची वाढ कमी होते, निंदणीचा खर्च वाचतो.
- उत्पादन वाढ: नियमित व योग्य प्रमाणात पाणी मिळाल्याने पिकाची वाढ चांगली होते आणि दर्जाही सुधारतो.
- जमिनीचे आरोग्य: पाणी साचत नसल्याने जमिनीत क्षारता वाढत नाही, मातीची धूप कमी होते.
लक्षात ठेवण्यासारख्या महत्त्वाच्या गोष्टी
अनुदान एकदाच मिळते असे नाही — ७ वर्षांनंतर त्याच जमिनीवर पुन्हा अनुदानासाठी अर्ज करता येतो, कारण तोपर्यंत जुना संच बदलण्याची वेळ येते. अर्ज करताना अधिकृत विक्रेत्याकडूनच (authorized dealer) संच घ्या, अन्यथा अनुदान मंजूर होत नाही. बनावट कागदपत्रे देऊन अर्ज केल्यास लाभ रद्द होऊन कारवाई होऊ शकते. तुमच्या जिल्ह्यातील नेमके खर्च निकष आणि उपलब्ध निधी याबद्दल तालुका कृषी अधिकाऱ्यांकडून आधी माहिती घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न १: ठिबक सिंचन अनुदानासाठी जास्तीत जास्त किती क्षेत्र पात्र आहे?
उत्तर: एका लाभार्थ्याला जास्तीत जास्त ५ हेक्टर क्षेत्रासाठी अनुदान मिळते. त्यापेक्षा जास्त क्षेत्रावर संच बसवला तरी ५ हेक्टरच्याच मर्यादेपर्यंत अनुदान मिळेल.
प्रश्न २: अनुदानाचे पैसे कधी आणि कसे मिळतात?
उत्तर: संच बसवल्यानंतर कृषी अधिकाऱ्यांची तपासणी होते. त्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट तुमच्या बँक खात्यात DBT पद्धतीने जमा होते. आधार लिंक असणे बंधनकारक आहे.
यह भी पढ़े:
Maharashtra Drought Relief Diwali Aid 2026: ₹५,००० मदत + १०० टन धान्य वाटप सुरू! शिंदेंची मोठी घोषणा
प्रश्न ३: माझ्याकडे २ हेक्टरपेक्षा कमी जमीन आहे, मला किती अनुदान मिळेल?
उत्तर: अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना (२ हेक्टरपर्यंत जमीन) एकूण खर्चाच्या ५५% अनुदान मिळते.
प्रश्न ४: ठिबक संच आधीच बसवला आहे, पुन्हा अनुदान मिळेल का?
उत्तर: होय. धोरणानुसार ७ वर्षांनंतर त्याच जमिनीवर पुन्हा अनुदानासाठी अर्ज करता येतो.
प्रश्न ५: अर्ज कुठे करावा — ऑनलाइन की ऑफलाइन?
उत्तर: महाराष्ट्रात mahadbtmahait.gov.in वर ऑनलाइन अर्ज करता येतो. शक्य नसेल तर तालुका कृषी कार्यालयात जाऊन ऑफलाइन अर्जही करता येतो.
